రహ‘దారి’ మూసిన కేంద్రం

తెలంగాణలో ఎన్నో జాతీయ రహదారులను అభివృద్ధి చేస్తున్నట్టు పదేపదే కేంద్రం చే స్తున్న ప్రకటనలు ఒట్టి బూటకమని తేలిపోయింది. గడచిన 9 ఏండ్లలో కేంద్ర ప్రభుత్వం వివిధ పథకాల కింద రాష్ట్రంలో జాతీయ రహదారుల అభివృద్ధికి రూ.1.25 లక్షల కోట్లు మంజూరు చేయగా, అందులో కనీసం ఆరవ వంతు కూడా ఖర్చు చేయలేదు.

• ఎన్‌హెచ్‌లపై బూటకపు ప్రకటనలు
• మంజూరు: 1.25 లక్షల కోట్లు
• ఖర్చు: 20 వేల కోట్లు మాత్రమే
• రాష్ట్రంలో ఎన్‌హెచ్‌ల పరిస్థితి ఇదీ
• ఖర్చుచేసిన 20 వేల కోట్లలో టోల్‌ రూపంలో 9వేల కోట్లు వసూలు
• సెస్సు రూపంలో వేల కోట్లు పిండుడు

హైదరాబాద్‌, ఏప్రిల్‌ 7 (నమస్తే తెలంగా ణ): తెలంగాణలో ఎన్నో జాతీయ రహదారులను అభివృద్ధి చేస్తున్నట్టు పదేపదే కేంద్రం చేస్తున్న ప్రకటనలు ఒట్టి బూటకమని తేలిపోయింది. గడచిన 9 ఏండ్లలో కేంద్ర ప్రభుత్వం వివిధ పథకాల కింద రాష్ట్రంలో జాతీయ రహదారుల అభివృద్ధికి రూ.1.25 లక్షల కోట్లు మంజూరు చేయగా, అందులో కనీసం ఆరవ వంతు కూడా ఖర్చు చేయలేదు. అంతేకాదు, కుడిచేత్తో ఇచ్చి ఎడమచేత్తో తీసుకొన్న చందం గా రూ.20 వేల కోట్లు ఖర్చుచేసి, టోల్‌ట్యాక్స్‌ రూపంలో రూ.9 వేల కోట్లు ప్రజల నుంచి వసూలు చేసింది. మొత్తమ్మీద తొమ్మిదేండ్లలో తెలంగాణలో జాతీయ రహదారుల అభివృద్ధికి కేంద్రం ఖర్చుచేసింది రూ.11వేల కోట్లు మాత్రమే. మరోవైపు, రోడ్‌ సెస్సు పేరుతో పెట్రోలు, డీజిల్‌పై ప్రతి లీటర్‌కు సుమారు రూ.30 చొప్పున రాష్ట్రం నుంచి కేంద్రం వేల కోట్ల రూపాయలు వసూలు చేస్తున్నది.

కాగితాలకే పరిమితం

దేశ అవసరాలు, ఆర్థికాభివృద్ధిని దృష్టిలో పెట్టుకొని రాష్ర్టాల్లో జాతీయ రహదారులను అభివృద్ధి చేయడం కేంద్ర ప్రభుత్వ బాధ్యత. రోడ్లు వేయటానికి అయ్యే ఖర్చును వాహనదారులనుంచే టోల్‌ట్యాక్స్‌ రూపంలో వసూలు చేస్తారు. ప్రస్తుతం రాష్ట్రంలో 4,983 కిలోమీటర్ల మేర 30 జాతీయ రహదారులు ఉన్నాయి. ఇందులో 2,682 కిలోమీటర్లు కేంద్రం పరిధిలో, 2,301కిలోమీటర్లు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ నియంత్రణలో ఉన్నాయి. అవసరాలకు అనుగుణంగా కొత్త జాతీయ రహదారులను గుర్తించి వాటిని కేంద్రమే అభివృద్ధి చేయాలి. ఈ నేపథ్యంలో గడచిన తొమ్మిదేండ్లలో కేంద్ర ప్రభుత్వం తెలంగాణలో జాతీయ రహదారుల అభివృద్ధి కోసం రూ.1.25 లక్షల కోట్లు మంజూరు చేసింది. వీటికి సంబంధించిన సమగ్ర ప్రాజెక్టు నివేదికలు ఆర్‌అండ్‌బీ శాఖ ఇప్పటికే కేంద్రానికి పంపింది. టెండర్ల ప్రక్రియ మొదలుపెట్టి పనులు చేపట్టాల్సిన కేంద్రం, వాటిని కాగితాలకే పరిమితం చేసింది. ఇప్పటి వరకు ఖర్చుచేసింది రూ.20 వేల కోట్లు మాత్రమే కావడం గమనార్హం. అంతేకాదు, మరో 14 ప్రధాన రహదారులను జాతీయ రహదారులుగా గుర్తించి అభివృద్ధి చేయాలని రాష్ట్ర ఆర్‌అండ్‌బీ శాఖ పలుమార్లు కేంద్రానికి విజ్ఞప్తి చేసినా ఇంతవరకూ ఉలుకూ పలుకూ లేదు.

రోడ్‌ సెస్సు రూపంలో వేల కోట్లు వసూళ్లు

ఓ వైపు రహదారుల అభివృద్ధికి మంజూరు చేసిన నిధుల్లో ఆరోవంతు కూడా విడుదల చేయని కేంద్ర ప్రభుత్వం, మరోవైపు రోడ్‌ సెస్సు పేరుతో రాష్ట్రం నుంచి వేల కోట్ల రూపాయలు పిండుకొంటున్నది. పెట్రోలు, డీజిల్‌ ధరలను ఇబ్బడి ముబ్బడిగా పెంచి ఒక్కో లీటర్‌పై రూ. 20 నుంచి 30 వరకు వివిధ రకాల సెస్సుల రూపంలో వసూలు చేస్తున్నది. 2021-22లో రోడ్‌ సెస్సు ద్వారా వివిధ రాష్ర్టాల నుంచి కేంద్రానికి రూ.4 లక్షల కోట్లకుపైచిలుకు ఆదాయం వచ్చింది. ఇందు లో తెలంగాణ వాటా వేల కోట్ల రూపాయలు ఉన్నది. రోడ్‌ సెస్‌తోపాటు టోల్‌ట్యాక్స్‌ల రూపంలో తెలంగాణ నుంచి వేల కోట్లు వసూలుచేస్తున్న కేంద్ర ప్రభుత్వం, రోడ్ల అభివృద్ధికి నామమాత్రంగా ఇచ్చి చేతులు దులుపుకొంటున్నదనే విమర్శలు వినిపిస్తున్నాయి.

రాష్ట్రంలో ఎన్‌హెచ్‌ల అభివృద్ధి వివరాలు

• ప్రస్తుతం రాష్ట్రంలో 30 జాతీయ రహదారులు 4,983 కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉన్నాయి. ఇందులో 2,682 కిలోమీటర్లు కేంద్రం పరిధిలోని జాతీయ రహదారులు. 2,301 కి.మీ. రాష్ట్ర ప్రభుత్వ నియంత్రణలోని జాతీయ రహదారులు.
• కేంద్ర రోడ్డు రవాణా, రహదారుల మంత్రిత్వశాఖ 9 ఏండ్లలో తెలంగాణకు 113 ప్రా జెక్టులను మంజూరు చేసింది. వాటి వ్యయం రూ.1,21,862 కోట్లు.
• ఇందులో రూ.22,492 కోట్ల వ్యయమ య్యే 87 ప్రాజెక్టులు రాష్ట్ర ఆర్‌అండ్‌బీ జా తీయ రహదారుల శాఖ పరిధిలోనివి కాగా, రూ. 99,370 కోట్ల వ్యయమయ్యే 26 ప్రాజెక్టులు నేషనల్‌ హైవే అథారిటీ ఆఫ్‌ ఇండియా (ఎన్‌హెచ్‌ఏఐ) పరిధిలోనివి.
• ఇవి కాకుండా సెంట్రల్‌ రోడ్‌ అండ్‌ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌ ఫండ్‌ కింద రూ.3,314 కోట్ల వ్యయమయ్యే 245 పనులు మంజూరు చేయగా, అందులో ఖర్చుచేసింది కేవలం రూ.2,021 కోట్లు.
• రాష్ట్ర ఆర్‌అండ్‌బీ పరిధిలోని జాతీయ రహదారులు, కేంద్రం పరిధిలోని జాతీయ రహదారులు, సీఆర్‌ఐఎఫ్‌ నిధులు తదితర అన్నీ కలిపి తొమ్మిదేండ్లలో తెలంగాణకు కేంద్రం మంజూరు చేసింది రూ.1.25 లక్షల కోట్లు. ఇందులో విడుదల చేసిన నిధులు రూ.20,351 కోట్లు మాత్రమే.
• సీఆర్‌ఐఎఫ్‌ కింద చేపట్టే పనుల్లో కేంద్రం మంజూరు చేసిన నిధులకన్నా రాష్ట్రం అధికంగా నిధులు ఖర్చు చేస్తున్నది. సీఆర్‌ఐఎఫ్‌ నిధుల కోటా పెంచాలని ఆర్‌అండ్‌బీ శాఖ పలుమార్లు విజ్ఞప్తిచేసినా కేంద్రం నుంచి ఎటువంటి స్పందనా రాలేదు.
• రాష్ట్రంలోని 1,612 కిలోమీటర్ల రోడ్లపై 32 టోల్‌ప్లాజాల ద్వారా జాతీయ రహదారుల శాఖ టోల్‌ట్యాక్స్‌ వసూలు చేస్తున్నది. కేంద్ర రోడ్డు రవాణా రహదారుల మంత్రిత్వశాఖ నిబంధనల ప్రకారం నిర్ణయిస్తున్న ఈ టోల్‌ చార్జీల ద్వారా రాష్ట్రం నుంచి తొమ్మిదేండ్లలో కేంద్రం రూ. 9000 కోట్లు వసూలు చేసింది.
• రాష్ట్రంలో జాతీయ రహదారులకు కేంద్రం తొమ్మిదేండ్లలో రూ.20,351 కోట్లు ఖర్చుచేయగా, టోల్‌ ద్వారా రూ.9 వేల కోట్లు వసూలు చేసింది. టోల్‌ ద్వారా వసూలైన మొత్తాన్ని మినహాయిస్తే రాష్ట్రంలో కేంద్రం జాతీయ రహదారులపై ఖర్చుచేసింది రూ.11,351 కోట్లు మాత్రమే.
• కేంద్రం రోడ్‌ సెస్‌ పేరుతో లీటరు పెట్రోలు, డీజిల్‌పై రూ.20 నుంచి 30 వరకు వసూలు చేస్తున్నది. దీంతో పోల్చుకొంటే తెలంగాణ రహదారులపై ఖర్చు చేసిన రూ.11,351 కోట్లు అసలు ఏ మూలకూ సరిపోవని నిపుణులు పేర్కొంటున్నారు.