World Water Day | జలరక్షణ.. క్రమశిక్షణ.. సుజల సఫల తెలంగాణ

నాడు.. ఎక్కడ చూసినా నీటి కరువు.. ఎండిన చెరువులు..పారని కాలువలు.. అడుగంటిన భూగర్భ జలాలు..చివరి ఆయకట్టుకు నీరందక రైతన్న కష్టాలపాలు.. నేడు.. సీఎం కేసీఆర్‌ దూరదృష్టితో తెలంగాణ ఓ నీళ్లకుండ అయ్యింది.

• ‘కాళేశ్వరం’ ప్యాకేజీ 21లో ప్రెషర్‌ పైప్డ్‌ ఇరిగేషన్‌ సిస్టం
• ‘రంగనాయకసాగర్‌’లో కెనాల్‌ ఆటోమేషన్‌ విధానం
• మరో రెండు పద్ధతులకు శ్రీకారం
• ప్రపంచ జల దినోత్సవం సందర్భంగా ప్రత్యేక కథనం

నాడు.. ఎక్కడ చూసినా నీటి కరువు.. ఎండిన చెరువులు..పారని కాలువలు.. అడుగంటిన భూగర్భ జలాలు..చివరి ఆయకట్టుకు నీరందక రైతన్న కష్టాలపాలు.. నేడు.. సీఎం కేసీఆర్‌ దూరదృష్టితో తెలంగాణ ఓ నీళ్లకుండ అయ్యింది. ప్రతి నీటిబొట్టునూ సమర్థవంతంగా వినియోగం చేసుకొనేందుకు బహుముఖ వ్యూహాలను అమలు చేస్తూ తెలంగాణ దేశానికే ఆదర్శంగా నిలుస్తున్నది. అధునాతన టెక్నాలజీతో భారీ ప్రాజెక్టులనుంచి నీటి వృథాను అరికడుతూ రాష్ట్రంలో వేసవిలోనూ జలసవ్వడులు వినిపిస్తున్నది. ప్రపంచ జల దినోత్సవం సందర్భంగా తెలంగాణ నీటి పొదుపు మంత్రంపై ‘నమస్తే తెలంగాణ’ ప్రత్యేక కథనం.

హైదరాబాద్‌, మార్చి 21 (నమస్తే తెలంగాణ): ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఏర్పాటుతో తెలంగాణ సాగునీటి రంగంలో నవశకం ఆరంభమైంది. దేశవ్యాప్తంగా అత్యధికంగా సాగునీటి వసతి కలిగిన రాష్ర్టాల టాప్‌ టెన్‌ జాబితాలో ఒకటి గా నిలువడమే ఇందుకు నిదర్శనం. మరోవైపు లక్షల కోట్లు వెచ్చించి నిర్మిస్తున్న ప్రాజెక్టులను అంతే సమర్థంగా వినియోగించుకొనే అంశాలపైనా ప్రత్యేక దృష్టిపెట్టింది. తొలుత వారబందీ విధానానికి, ఆ తర్వాత టెయిల్‌ టు హెడ్‌ (చివరి నుంచి మొదలు) విధానానికి శ్రీకారం చుట్టింది.

డెసిషన్‌ సపోర్ట్‌ సిస్టంపై (డీఎస్‌ఎస్‌) సాఫ్ట్‌వేర్‌ను, మొబైల్‌ యాప్‌లను రూపొందిం చి రిజర్వాయర్లు, పంప్‌హౌస్‌లు, కాలువల్లో నీటిప్రవాహాలు, ఇన్‌ఫ్లోలు, ఔట్‌ ఫ్లోలకు సంబంధించి రియల్‌టైమ్‌ డాటా వ్యవస్థను అందుబాటులోకి తీసుకొచ్చింది. ఈ డీఎస్‌ఎస్‌ విధానాన్ని రాష్ట్రంలోని అన్ని ఇరిగేషన్‌ ప్రాజెక్టులకు విస్తరిస్తున్నది. మరమ్మతులు, నిర్వహణ లోపాలను ఎప్పటికప్పుడు నివారించేందుకు ఇరిగేషన్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌లో కొత్తగా ఆపరేషన్స్‌ అండ్‌ మెయింటెనెన్స్‌ (ఓఅండ్‌ఎం) విభాగాన్ని నెలకొల్పారు. ఫలితంగా నీటి వృథాకు, పంపిణీలో అంతరాయానికి తెరపడింది. నీటివృథాను అరికట్టేందుకు తాజాగా మరో రెండు వినూత్న ప్రయోగాలకు తెలంగాణ శ్రీకారం చుట్టడం విశేషం.

కెనాల్‌ ఆటోమేషన్‌ సిస్టం
సాగునీటి సరఫరాకు క్షేత్రస్థాయిలో ఎదుర య్యే అనేక సమస్యలకు పరిష్కారం చూపేందుకు ప్రభుత్వం వినూత్న ప్రయోగాలకు శ్రీకారం చుడుతున్నది. నీటి వృథా లేకుండా ఆటోమేటిక్‌గా చివరి ఆయకట్టు వరకూ నీరందించేందుకు ‘కాళేశ్వరం’లో భాగంగా నిర్మించిన రంగనాయకసాగర్‌లో కెనాల్‌ ఆటోమేషన్‌ సిస్టం అమలుకు శ్రీకారంచుట్టింది. ఎడమ ప్రధాన కాలువపై మొదటి 3 కుడి డిస్ట్రిబ్యూటరీలను ఇందుకు ఎంపిక చేసింది. 23 ఆటోమేటిక్‌ గేట్లతో15 వేల ఎకరాలకు ప్రయోగాత్మకంగా నీటిని విడుదల చేస్తూ పరీక్షిస్తున్నది.

ప్రెషర్‌ పైప్డ్‌ ఇరిగేషన్‌ సిస్టం
కాలువల ద్వారా నీటి వృథాను అరిక ట్టేందుకు యూఎస్‌ఏ, ఆస్ట్రేలియా తరహాలోనే ప్రెషర్‌ పైప్‌లైన్‌ ఇరిగేషన్‌ సిస్టం అమలుకు శ్రీకారంచుట్టింది. ‘కాళేశ్వరం’లో భాగంగా చేపట్టిన 21వ ప్యాకేజీలో దీన్ని ప్రయోగాత్మకంగా అమలు చేస్తున్నారు.

సీఎం మార్గనిర్దేశనంలో వినూత్న సాగునీటి యాజమాన్య పద్ధతులకు శ్రీకారం చుడుతున్నాం. ఈ యాసంగి నుంచి కెనాల్‌ ఆటోమేషన్‌ ప్రారంభించాం. నీటి వృథాను నివారించగలిగాం. అధికారులు, సిబ్బంది, రైతులనుంచి కూడా ఈ విధానంపై విశేష స్పందన లభిస్తున్నది.
-హరిరాం, గజ్వేల్‌ ఈఎన్సీ

ప్రయోజనాలు..

• కాలువలకు భూసేకరణ చేయాల్సిన అవసరం లేదు. ప్రాజెక్టును స్వల్ప కాలంలో పూర్తి చేసి సాగునీటిని రైతులకు అందించవచ్చు.
• నీటివృథా లేకుండా, ఎవరూ మళ్లించుకుపోకుండా చూడచ్చు.
• ఓపెన్‌ కెనాల్‌కు సంబంధించి ఎకరాకు రూ.1,895 ఖర్చవుతుండ గా, పైప్‌లైన్‌కు 1,677 మాత్రమే.
• ఒక టీఎంసీ నీటిని 10 వేల ఎకరాలకు ఇస్తుండగా, పైప్‌లైన్‌ ద్వారా 20వేల ఎకరాలకు అందించవచ్చు.
• కేవలం గంటల్లోనే చివరి ఆయకట్టుకు నీరు అందుతుంది.
• ఓపెన్‌ కెనాల్‌ మెయింటెనెన్స్‌తో పోల్చితే చాలా ఖర్చు తక్కువ.
• పైప్‌లైన్‌ వాటర్‌ సప్లయ్‌ ద్వారా పంటల దిగుబడి సైతం 30-60 శాతం మేరకు పెరుగుతుంది.

ఈ సిస్టం ప్రయోజనాలు

• రేడియల్‌ గేట్లను ఇష్టారీతిన ఆపరేట్‌ చేస్తూ నీటిని తరలించుకుపోయేందుకు వీలుండదు. ఫలితంగా చివరి ఆయకట్టుకు సైతం భరోసా లభించనున్నది.
• కాలువ కింద కచ్చితత్వంతో నీటిని విడుదల చేసే సౌలభ్యం ఉంటుంది. దీంతో 50-70 % నీటిని ఆదా అవుతుంది.
• ప్రస్తుతం టీఎంసీ నీటిని 10వేల ఎకరాలకు ఇస్తుండగా, ఆటోమేషన్‌ ద్వారా 15 వేల ఎకరాల వరకు ఇవ్వొచ్చు.
• కాలువ ఔట్‌లెట్లలో నీటి ప్రవాహానికి ఏ చిన్న అవరోధం ఏర్పడినా వెంటనే ఆలారం మోగుతుంది. వెంటనే నివారణ చర్యలు చేపట్టొచ్చు.
• మానవ వనరుల వినియోగాన్ని 50 శాతానికి తగ్గించవచ్చు.
• గేట్ల ఆపరేటింగ్‌కు వినియోగించే బ్యాటరీల నిర్వహణ ఖర్చు మినహా మెయింటెనెన్స్‌ ఖర్చులు చాలా స్వల్పం.