మూసీకి పునర్జన్మ

• కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు ద్వారా గోదావరి జలాలతో ప్రక్షాళన
• కొండ పోచమ్మ సాగర్‌, జంట జలాశయాల అనుసంధానం
• సంగారెడ్డి కాల్వ డిజైన్‌లోనే సీఎం కేసీఆర్‌ ముందుచూపు
• హైదరాబాద్‌కు 700 క్యూసెక్కుల ప్రవాహం కేటాయింపు
• త్వరలోనే స్వచ్ఛమైన నదిలా కళకళలాడనున్న ముచికుంద
• గోదావరి నిత్య పరవళ్లతో విశ్వ నగరానికి సరికొత్త శోభ
• పర్యాటక అభివృద్ధితో వేల కుటుంబాలకు ఉపాధి కల్పన

థేమ్స్‌ నది ఒడ్డున లండన్‌.. సెయిన్‌ ఒడ్డున ప్యారిస్‌.. మూసీ చెంత భాగ్యనగరం.. నీరున్న చోటే నాగరికత వెలుస్తుందనేందుకు తార్కాణాలివి. మరి నాగరికతే ఆ జీవ నదులకు ఉరికొయ్యగా మారితే? చాలాదేశాల్లో ఇప్పుడదే పరిస్థితి. నాగరికతకు ఆయువు పట్టయిన నదుల రక్షణకు పాలకులు, ప్రజలు పూనుకొంటున్నారు. కొన్ని చోట్ల నదులకు పూర్వవైభవం తెచ్చి, పర్యాటక కేంద్రాలుగా మార్చారు.

మరి.. మన మూసీ? అరవయ్యేండ్ల సమైక్య పాలనలో మురికి కాలువలా మారింది. ఒకనాడు ముచికుందగా పాల నురగల్లాంటి స్వచ్ఛమైన నీరు పారిన చోట ఇప్పుడు గరళం పారుతూ దశాబ్దాల పాలకుల నిర్లక్ష్యానికి నిలువుటద్దంలా కనిపిస్తున్నది. పరీవాహక ప్రాంతం గొంతు నులిమి, నగరం నడిబొడ్డున ఉన్న మూసీని మురుగుకు ప్రవాహంలా మార్చారు. మురికి కాల్వగా తయారుచేశారు.

సమీప భవిష్యత్తులోనే ప్రజలు కుటుంబాలతో కలిసి మూసీ తీరాన సేదదీరవచ్చు! మూసీలో పారే స్వచ్ఛమైన నీటిలో సరదగా పడవ ప్రయాణాలూ చేయొచ్చు! అవును.. ఇకపై మూసీ మురికి కూపం కాదు.. ఏ సమయంలోనూ నదిలో మురికి లేకుండా ఎప్పటికప్పుడు ప్రవహించే గోదావరి జలాలతో సుజల స్రవంతిగా మారనున్నది! అందుకే మూసీ-గోదావరి అనుసంధానం!

గుండాల కృష్ణ – హైదరాబాద్‌ సిటీబ్యూరో ప్రధాన ప్రతినిధి-నమస్తే తెలంగాణ : మూసీ ఇక కాలగర్భంలో కలిసిపోవటమే అనుకొంటున్న తరుణంలో తెలంగాణ సర్కారు దానికి తిరిగి ఊపిరిలూదే బృహత్‌ కార్యాన్ని నెత్తికెత్తుకొన్నది. మూసీ అంటే మురుగు కాదు, హైదరాబాద్‌కు గౌరవ ప్రతీక అనేలా మార్చే చర్యలు చేపట్టింది. సబర్మతి రివర్‌ ఫ్రంట్‌ తరహాలో మూసీ రివర్‌ ఫ్రంట్‌ పేరుతో కార్పొరేషన్‌ ఏర్పాటు చేసి పూర్వ వైభవం తెచ్చేందుకు ముమ్మరంగా పనులు చేపడుతున్నది. సీఎం కేసీఆర్‌ ముందుచూపుతో కాళేశ్వరం పథకంలో భాగంగా నిర్మించిన కొండపోచమ్మ రిజర్వాయర్‌ నుంచి 700 క్యూసెక్కుల జలాలను జంట జలాశయాలకు కేటాయించారు. తద్వారా మూసీకి మురుగు నుంచి విముక్తి కల్పించి విశ్వనగర ప్రతిష్ఠను మరింత ఇనుమడింపజేసేందుకు కార్యాచరణ రూపొందించారు. సుందర మూసీ కోసం రూపొందించిన ప్రణాళికను పురపాలకశాఖ మంత్రి కే తారకరామారావు ఇటీవల అసెంబ్లీ ముందు ఉంచారు.

మరో చారిత్రక ఘట్టంగా..
కొండపోచమ్మ సాగర్‌ నుంచి జంట జలాశయాలకు గోదావరి జలాలను తరలించే ప్రక్రియ పూర్తయితే మరో చారిత్రక ఘట్టం కూడా ఆవిష్కృతం అవుతుంది. మూసీ కృష్ణాకు ఉపనది. జంట జలాశయాలకు గోదావరిజలాలను తరలించడం ద్వారా మూసీ నుంచి ఆ జలాలు తిరిగి కృష్ణాలోకి చేరుతాయి. అంటే వయా మూసీ గోదావరి-కృష్ణా నదుల అనుసంధానం జరగనుండటం మరో విశేషం.

నిత్యం సాఫీగా ఉండేలా
కొండపోచమ్మ సాగర్‌ నుంచి జంట జలాశయాలకు గోదావరి జలాలను తరలించిన తర్వాత అవసరానికి అనుగుణంగా మూసీలోకి నీటిని వదిలేలా ప్రభుత్వం ఏర్పాట్లు చేయనున్నదని ఒక అధికారి తెలిపారు. ఉస్మాన్‌సాగర్‌, హిమాయత్‌సాగర్‌ నుంచి గేట్లు ఎత్తటం ద్వారా వదిలే జలాలు వేర్వేరు మార్గాల ద్వారా లంగర్‌హౌస్‌ వద్ద మూసీలోకి వస్తాయి. దీంతో మూసీలో ఉన్న వ్యర్థాలు కొట్టుకుపోయి నదీమార్గం శుభ్రంగా తయారు కానున్నది. నగరంలో రోజుకు ఉత్పత్తి అయ్యే 1,600 మిలియన్‌ లీటర్ల మురుగు నీటిని వందశాతం శుద్ధి చేసేలా ప్రభుత్వం చేపడుతున్న 31 శుద్ధి కేంద్రాల నిర్మాణాలను రెండేండ్లలో పూర్తి చేయనున్నట్టు మంత్రి కేటీఆర్‌ ఇప్పటికే ప్రకటించారు. వీటివల్ల భవిష్యత్తులో మూసీలోకి మురుగు కూడా వచ్చే పరిస్థితి ఉండదు.

కొండపోచమ్మ టు గండిపేట ఇలా..

• 15 టీఎంసీల కొండపోచమ్మ నుంచి వివిధ ప్రాంతాలకు సాగునీటిని అందించేందుకు 127 కిలోమీటర్ల సంగారెడ్డి గ్రావిటీ కాల్వను ఏర్పాటుచేశారు. ఇందులో 27వ కి.మీ. వద్ద మూసీ ప్రక్షాళన కోసం కాళేశ్వర జలాలను మళ్లించనున్నారు.
• సంగారెడ్డి కాల్వ గరిష్ఠ వరద ప్రవాహ సామర్థ్యం 5,054 క్యూసెక్కులు. సాగునీటికి 4,354 క్యూసెక్కులు పోను మిగిలిన 700 క్యూసెక్కులతో మూసీ ప్రక్షాళన.
• సంగారెడ్డి కాల్వ నుంచి మళ్లించే జలాలను రావిల్‌కోల్‌ చెరువుకు తరలిస్తారు. అక్కడి నుంచి కాల్వ లేదా పైపులైను ద్వారా ముత్తంగి మీదుగా గండిపేట జలాశయానికి తరలిస్తారు.
• గండిపేట (ఉస్మాన్‌సాగర్‌) సముద్ర మట్టానికి 545 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్నది. దీంతో 618 మీటర్ల ఎత్తు నుంచి గ్రావిటీ ద్వారా జలాలు ఉస్మాన్‌సాగర్‌కు తరలించడం సులువైన ప్రక్రియ.
• హిమాయత్‌సాగర్‌ ఎఫ్‌ఆర్‌ఎల్‌ 537.25 మీటర్లు. దాంతో గండిపేట నుంచి జలాలు సులువుగా హిమాయత్‌సాగర్‌లోకి తరలించవచ్చు. ఈ డిజైన్‌లో గ్రావిటీ కాల్వ ద్వారానే కాకుండా సంగారెడ్డి కాల్వ 104.250 కి.మీ. నుంచి సుమారు 22 కి.మీ. మేర పైప్‌లైన్‌ ద్వారా గండిపేటలోకి జలాల్ని తరలించవచ్చు.
• సంగారెడ్డి కాల్వ నిర్మాణ పనులు శరవేగంగా సాగుతున్నాయి. కొండపోచమ్మ నుంచి జంట జలాశయాల వరకు 85 కిలోమీటర్ల కాల్వ పనులకు గాను 27 కిలోమీటర్ల సంగారెడ్డి కాల్వ పనులను జల వనరులశాఖ పూర్తిచేసింది. మిగిలిన 52 కిలోమీటర్ల కాల్వ పనుల్ని జలమండలి చేపట్టనున్నది. ఈ పనులు పూర్తయితే మూడున్నర టీఎంసీల చొప్పున గండిపేట, హిమాయత్‌సాగర్‌కు కాళేశ్వర జలాలు చేరుతాయి. తద్వారా మూసీ పొడవునా ప్రక్షాళన చేయవచ్చు.

ప్రయోజనాలు..

• జంట జలాశయాల్లో నిత్యం నీరు ఉండటంవల్ల చుట్టూ 10-15 కి.మీ. పరిధిలో భూగర్భజలాలు భారీగా పెరుగుతాయి.
• అతి తక్కువ ఖర్చుతో అనేక ప్రాంతాలకు సురక్షిత తాగునీటిని అందించవచ్చు.
• నిరంతరం కొనసాగే మూసీ ప్రక్షాళన.
• ముఖ్యంగా మూసీ ప్రక్షాళన పూర్తయితే హైదరాబాద్‌, రంగారెడ్డి, యాదాద్రి, నల్లగొండ జిల్లాల పరిధిలో కాలుష్య జలాల పీడ వదులుతుంది. ప్రజలకు దోమల బెడద తప్పుతుంది.
• మూసీ మురికినీటితో పండించే పంటలు ఆరోగ్యపరంగా ప్రమాదకరమని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ప్రక్షాళన పూర్తయితే కొద్దికాలంలోనే ఈ సమస్య కూడా తీరిపోతుంది.
• మూసీ సుందరీకరణతో పర్యాటకం అభివృద్ధి చెందుతుంది. చారిత్రకంగానూ ఎంతో ప్రాధాన్యమున్న హైదరాబాద్‌కు మూసీ ప్రక్షాళనతో కొత్త శోభ రానున్నది. ఇప్పటికే ప్రభుత్వం పచ్చదనం, వాకింగ్‌ ట్రాక్‌ల ఏర్పాటును ముమ్మరంగా కొనసాగిస్తున్నది. థేమ్స్‌ నది ఒడ్డున పర్యాటకం అభివృద్ధి చెందడంలో 99 వేల కుటుంబాలు ఉపాధి పొందుతున్నాయి. రానున్న కాలంలో మూసీ పరివాహక ప్రాంతం కూడా వేల కుటుంబాలకు ఉపాధి కల్పించనున్నది.

30 ఏండ్లలో మురికి కాలువలా..

• 1980 దశకంలో నది కలుషితం కావటం మొదలైంది. 2000 సంవత్సరానికి పతాక స్థాయికి చేరింది. తెలంగాణ ప్రభుత్వం వచ్చిన తర్వాత నదికి పూర్వ వైభవం తెచ్చే చర్యలు తీసుకొంటున్నది.
• ప్రస్తుతం నగరంలో ఉత్పత్తి అవుతున్న మురుగు రోజుకు 1,600 మిలియన్‌ లీటర్లు. శుద్ధి అవుతున్నది రోజుకు 772 మిలియన్‌ లీటర్లు.
• వంద శాతం మురుగును శుద్ధి చేసి మూసీలోకి వదిలేందుకు ప్రభుత్వం తాజాగా రూ. 3,866.21 కోట్లతో 31 ఎస్టీపీల నిర్మాణానికి టెండర్లు పిలిచింది.

ఇదీ మూసీ చరిత్ర..

• హైదరాబాద్‌ నగరానికి ఎగువన పశ్చిమాన 90 కిలోమీటర్ల దూరంలోని వికారాబాద్‌ జిల్లా అనంతగిరి కొండల్లో ఈ నది పుడుతుంది. సముద్రమట్టానికి 2,168 అడుగుల ఎత్తులో పుట్టి తూర్పు దిశగా హైదరాబాద్‌ మధ్యనుంచి ప్రవహించి నల్లగొండ జిల్లా వాడపల్లి వద్ద కృష్ణా నదిలో కలుస్తున్నది.
• మూసీ బేసిన్‌ విస్తీర్ణం 4,329 చదరపు మైళ్లు నదిపై ఉన్న వంతెనలు పురానాపూల్‌, నయాపూల్‌, డబీర్‌పురా, చాదర్‌ఘాట్‌, అంబర్‌పేట, నాగోల్‌, ఉప్పల్‌ కలాన్‌.
• మరో 12 వంతెనల నిర్మాణానికి ప్రభుత్వం ప్రణాళికలు రచిస్తున్నది. అఫ్జల్‌గంజ్‌ ఐకానిక్‌ వంతెన, మూసారాంబాగ్‌, ఇబ్రహీంబాగ్‌ కాజ్‌వే, చాదర్‌ఘాట్‌, సన్‌సిటీ-చింతల్‌మెట్‌, కిస్మత్‌పూర్‌ (ఇన్నర్‌ రింగు రోడ్డును కలుపుతూ), బుద్వేల్‌ (ఐటీ పార్కులు, కనెక్టింగ్‌ రోడ్లను కలుపుతూ), హైదర్‌షా కోట్‌-రామ్‌దేవ్‌గూడ, అత్తాపూర్‌ (పాత బ్రిడ్జికి సమాంతరంగా), ఉప్పల్‌ లేఅవుట్‌ (మూసీ దక్షిణ ఒడ్డును కలుపుతూ), ప్రతాప్‌సింగారం-గౌరెల్లి మార్గంలో నిర్మించే వంతెనలను మన వారసత్వ, చారిత్రక ప్రతీకలుగా నిర్మించేందుకు ప్రభుత్వం చర్యలు తీసుకొంటున్నది. రూ.390 కోట్లతో నిర్మించనున్న కొత్త వంతెనలు అందంగా కనిపించేందుకు వాస్తు శిల్ప డిజైన్లకు పోటీలు నిర్వహిస్తున్నారు. ఈ మేరకు ఆర్‌ఎఫ్‌పీ (రిక్వెస్ట్‌ ఫర్‌ ప్రపోజల్స్‌) ఆహ్వానించారు.
• 1908లో మూసీ వరదలు సృష్టించిన బీభత్సంతో నిజాం నవాబ్‌ ప్రఖ్యాత ఇంజినీర్‌ మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య సహకారంతో వరద నియంత్రణకు చర్యలు తీసుకొన్నారు. అందులో భాగంగానే 1920లో మూసీపై ఉస్మాన్‌సాగర్‌ (గండిపేట), 1927లో మూసీ ఉపనది ఈసీపై హిమాయత్‌సాగర్‌ జలాశయాలను నిర్మించారు. ఈ రెండు జలాశయాలు మూసీకి భారీ వరదలు వచ్చినపుడు నియంత్రించడంతో పాటు జంట నగరాలకు పుష్కలమైన తాగునీటిని అందించాయి. ఇప్పటికీ రోజుకు 40 మిలియన్‌ గ్యాలన్ల మంచినీటిని అందిస్తున్నాయి.