Supreme Court | బుల్డోజర్లకు బ్రేకులు.. నోటీసులు ఇవ్వకుండా ఆస్తులు కూల్చొద్దు: సుప్రీంకోర్టు

బుల్డోజర్‌ న్యాయానికి సుప్రీంకోర్టు బ్రేకులు వేసింది. ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్నారనే కారణంతో అధికారులే న్యాయమూర్తులుగా మారి ఇండ్లు కూల్చేయడం లాంటి శిక్ష విధించడం పూర్తిగా రాజ్యాంగ విరుద్ధమని ఆక్షేపించింది.

• అప్పీల్‌, జవాబు చెప్పుకునే అవకాశం ఇవ్వాలి
• అధికారులు జడ్జీల్లా మారి శిక్షలు వేయొద్దు
• అక్రమంగా కూలిస్తే జీతం నుంచి పరిహారం
• ఆస్తుల కూల్చివేతలపై సుప్రీంకోర్టు కీలక తీర్పు
• కూల్చివేతలపై రాష్ర్టాలకు మార్గదర్శకాలు జారీ

Supreme Court | న్యూఢిల్లీ, నవంబర్‌ 13: బుల్డోజర్‌ న్యాయానికి సుప్రీంకోర్టు బ్రేకులు వేసింది. ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్నారనే కారణంతో అధికారులే న్యాయమూర్తులుగా మారి ఇండ్లు కూల్చేయడం లాంటి శిక్ష విధించడం పూర్తిగా రాజ్యాంగ విరుద్ధమని ఆక్షేపించింది. బుల్డోజర్‌తో ఇంటిని కూల్చేసి మహిళలు, చిన్నారులు, వృద్ధులను రాత్రికి రాత్రి నిరాశ్రయులు చేసే దృశ్యం భయంకరమైనదని అభివర్ణించింది. ముందస్తు నోటీసులు ఇవ్వకుండా ఆస్తులు కూల్చడానికి వీలు లేదని స్పష్టం చేసింది. కూల్చివేతలపై అనుసరించాల్సిన ప్రక్రియపై రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్‌ 142 కింద అధికారాలను వినియోగించి రాష్ర్టాలకు సుప్రీంకోర్టు మార్గదర్శకాలను జారీ చేసింది. పలు రాష్ర్టాల్లో అవలంబిస్తున్న బుల్డోజర్‌ న్యాయాన్ని సవాల్‌ చేస్తూ దాఖలైన పిటిషన్లపై జస్టిస్‌ బీఆర్‌ గవాయి, జస్టిస్‌ కేవీ విశ్వనాథన్‌ ధర్మాసనం బుధవారం 95 పేజీల కీలక తీర్పు వెలువరించింది.

అధికారులే న్యాయమూర్తులుగా మారొద్దు

పలు కేసుల్లో ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న వ్యక్తుల ఇండ్లను అధికారులు కూల్చేయడంపై ధర్మాసనం తీవ్రంగా స్పందించింది. ‘అధికారే న్యాయమూర్తులుగా మారి ఓ వ్యక్తిని దోషిగా నిర్ణయించి, అతడి ఆస్తులను కూల్చడం ద్వారా శిక్ష విధించడం కుదరదు. ఇలా చేయడం అధికారి తన పరిమితులను దాటడంతో పాటు అధికారాల విభజన సూత్రాన్ని ఉల్లంఘించడమే అవుతుంది’ అని స్పష్టం చేసింది. న్యాయవ్యవస్థ దాని ప్రధాన విధులు నిర్వర్తించకుండా కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ భర్తీ చేయలేదని వ్యాఖ్యానించింది. సహజ న్యాయానికి సంబంధించి కనీస సూత్రాలు పాటించకుండా, సరైన ప్రక్రియను అవలంబించకుండా నిర్మాణాన్ని కూల్చేయడం చట్టవిరుద్ధమని పేర్కొన్నది. అధికారం ఉంది కదా అనే భావనతో ఇష్టారీతిన వ్యవహరించే తీరును ఇది గుర్తు చేస్తున్నదని వ్యాఖ్యానించింది. రాజ్యాంగంలో ఇలాంటి ఏకపక్ష, అతిగా అధికారాన్ని ఉపయోగించే చర్యలకు చోటు లేదని స్పష్టం చేసింది.

ఇల్లు కూల్చడమంటే కుటుంబం మొత్తాన్ని శిక్షించడమే

ఒక వ్యక్తి ఏదైనా కేసులో నిందితుడిగా లేదా దోషిగా ఉన్నందుకు ఆ వ్యక్తి నివసించే ఇంటిని కూల్చేయడం అంటే ఆ ఇంట్లో నివసించే మొత్తం కుటుంబానికి శిక్ష విధించడమే అని కోర్టు పేర్కొన్నది. ఇది అరాచకమని, రాజ్యాంగం కల్పించిన జీవించే హక్కును ఉల్లంఘించడమే అని స్పష్టం చేసింది. ఇల్లు ఉండటం ఏ వ్యక్తికైనా సంతృప్తిని ఇస్తుందని, గౌరవాన్ని, నాది అనే భావనను కలిగిస్తుందని, భవిష్యత్తు, భద్రతపై ఆశను కల్పిస్తుందని జస్టిస్‌ గవాయి అన్నారు. సగటు పౌరుడికి ఇంటి నిర్మాణం అనేది ఏండ్ల తరబడి పడ్డ శ్రమ, కల, ఆకాంక్షలకు పరాకాష్ట అని, దానిని తొలగించాలంటే అధికారులు కచ్చితంగా వేరే మార్గం లేదని సంతృప్తి చెందాలని వ్యాఖ్యానించారు. ఈ సందర్భంగా ప్రముఖ హిందీ కవి ప్రదీప్‌ రాసిన కవిత్వాన్ని ప్రస్తావించారు.

బుల్డోజర్‌ ఇక ఎప్పటికీ గ్యారేజ్‌లోనే: అఖిలేశ్‌ యాదవ్‌

బుల్డోజర్‌ న్యాయంపై సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పుపై సమాజ్‌వాదీ పార్టీ అధినేత అఖిలేశ్‌ యాదవ్‌ హర్షం వ్యక్తం చేశారు. ‘సుప్రీంకోర్టు పెద్ద ఆదేశాన్ని ఇచ్చింది. ఇది బుల్డోజర్‌ చర్యలను నిలిపేస్తుంది. బుల్డోజర్‌ను సుప్రీంకోర్టు ఎప్పటికీ గ్యారేజ్‌లోనే ఉండేలా పార్క్‌ చేసేసింది’ అని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు. బుల్డోజర్‌ యాక్షన్‌ పేరుతో రాష్ట్రంలో పేదల ఇండ్లను కూల్చేశారని, అయోధ్యలో బీజేపీ ఓటమికి కూడా ఇదే కారణమని పేర్కొన్నారు.

కూల్చివేతలపై సుప్రీంకోర్టు మార్గదర్శకాలు

• ముందస్తు షోకాజ్‌ నోటీసు లేకుండా నిర్మాణాన్ని కూల్చేయొద్దు. యాజమాని లేదా ఆక్రమణదారుడికి రిజిస్టర్‌ పోస్టు ద్వారా నోటీసు ఇవ్వడంతో పాటు నిర్మాణం బయట అంటించాలి.
• నోటీసు అందుకున్న వ్యక్తి సమాధానం చెప్పేందుకు స్థానిక మున్సిపల్‌ చట్టాలు సూచించిన సమయం లేదా 15 రోజుల గడువులో ఏది ఎక్కువ అయితే అది ఇవ్వాలి.
• సదరు నిర్మాణం ఏ రకంగా నిబంధనలకు విరుద్ధమో నిర్దిష్ట కారణాన్ని నోటీసులో పేర్కొనాలి. నోటీసుకు జవాబుగా ఏయే డాక్యుమెంట్లను అందించాలి, వ్యక్తిగత విచారణకు ఏ అధికారి ముందు, ఎప్పుడు హాజరు కావాలో స్పష్టంగా తెలియజేయాలి.
• నోటీసులో గత తేదీని వేశారనే ఆరోపణలు రాకుండా, నోటీసు ఇచ్చిన విషయాన్ని ఈమెయిల్‌ ద్వారా జిల్లా కలెక్టర్‌ కార్యాలయానికి తెలియజేయాలి. దీనిని ధ్రువీకరిస్తూ కలెక్టర్‌ కార్యాలయం నుంచి ఆటోజనరేటెడ్‌ రిైప్లె వెళ్లాలి.
• నోటీసు అందుకున్న వ్యక్తి స్పందనను వ్యక్తిగతంగా వినే అవకాశం ఇచ్చిన తర్వాతనే అధికారులు తుది ఉత్తర్వులు ఇవ్వాలి.
• నోటీసు అందుకున్న వ్యక్తి ఇచ్చిన జవాబు ఏంటి? దానిని ఏ కారణంతో తిరస్కరిస్తున్నారో తుది ఉత్తర్వుల్లో అధికారి పేర్కొనాలి.
• నోటీసు గడువు ముగిసినా స్టే లభించనప్పుడు, కూల్చివేయాలని తుది ఉత్తర్వులు ఇచ్చిన తర్వాత యజమాని లేదా ఆక్రమణదారుడు తన అనధికార నిర్మాణాన్ని సొంతంగా తొలగించేందుకు, కూల్చేసేందుకు 15 రోజుల గడువు ఇవ్వాలి.
• కూల్చివేత ప్రక్రియను వీడియో తీసి భద్రపర్చాలి.
• ఈ ఉత్తర్వులను ఉల్లంఘించి కూల్చివేత జరిపితే సంబంధిత అధికారులు బాధ్యత వహించాలి. నష్టపరిహారం చెల్లించడంతో పాటు సొంత ఖర్చుతో ఆస్తిని పునరుద్ధరించాలి.
• ప్రతి మున్సిపాలిటీ, స్థానిక సంస్థ మూడు నెలల్లోగా ఒక ప్రత్యేక డిజిటల్‌ పోర్టల్‌ను ఏర్పాటు చేయాలి. ఇందులో నోటీసులు ఇవ్వడం, జవాబు, షోకాజ్‌ నోటీసు, ఆర్డర్‌ వంటి వివరాలను అందుబాటులో ఉంచాలి.
• అన్ని రాష్ర్టాలు ఈ ఆదేశాల గురించి తెలియజేస్తూ జిల్లా మెజిస్ట్రేట్లు, స్థానిక అధికార వ్యవస్థలకు సర్కులర్లు జారీ చేయాలి.
• నెలలోగా కలెక్టర్లు ప్రత్యేక నోడల్‌ అధికారులను నియమించి మున్సిపాలిటీలకు తెలియజేయాలి.
• రోడ్డు, ఫుట్‌పాత్‌, రైల్వే లైన్‌, నదులు, నీటి వనరులు వంటి పబ్లిక్‌ ప్లేస్‌లలో ఉన్నఅక్రమ నిర్మాణాలకు, కూల్చివేయాలని కోర్టు ఉత్తర్వులు ఉన్న వాటికి ఈ మార్గదర్శకాలు వర్తించవు.