వద్దన్నా వచ్చి వాలే కవిత్వ సీతాకోక చిలుక!

‘వద్దంటే వస్తున్నాయి సీతాకోక చిలుకలు, ఈ అర్ధరాత్రి పూట నా ఏకాంతంలోకి ఏ అలికిడీ లేకుండా. చేతుల మీద, చెంపల మీద, పెదవుల మీద మెత్తగా వాలుతున్నాయి. వస్తూ వస్తూ అడవులను తీసుకుని వస్తున్నాయా?

‘వద్దంటే వస్తున్నాయి సీతాకోక చిలుకలు, ఈ అర్ధరాత్రి పూట నా ఏకాంతంలోకి ఏ అలికిడీ లేకుండా. చేతుల మీద, చెంపల మీద, పెదవుల మీద మెత్తగా వాలుతున్నాయి. వస్తూ వస్తూ అడవులను తీసుకుని వస్తున్నాయా? లేక నన్నే అడవుల్లోకి తీసుకొని వెళ్తున్నాయా? అనే విచికిత్సలోకి జారిపోయాడు పసునూరు శ్రీధర్‌ బాబు ఈ జూన్‌ మాసంలో.

నిత్యం జన సమూహం మధ్య మసలుతూ, ఈ ఐహిక ప్రపంచపు అరిషడ్వర్గాలను అనుభవంలోకి తెచ్చుకుంటూ కూడా ఒక మహారణ్యం లాంటి ఏకాంతాన్ని ఎంతో కొంత తన కోసం మిగుల్చుకుంటే తప్ప, తన ఏకాంత మందిరంలోకి నిరభ్యంతరంగా వచ్చి వాలదా సీతాకోక చిలుక.

ఎవరి కవిత్వంలోనైనా ఏముంటుంది? కొన్ని కన్నీళ్లు, కొన్ని విరహాలు, కొంత దుఃఖం, మరికొంత ఆగామి జీవితం పట్ల ఆశలు మోసులెత్తే శుభకామనల నిరీక్షణలు తప్పిస్తే. ‘శ్రీశ్రీ బాధ ప్రపం చం బాధ’ అనీ, ‘కృష్ణశాస్త్రి బాధ ప్రపంచానికి బాధ’ అనీ అభివ్యక్తి చమత్కారంతో మనం వ్యాఖ్యానించవ చ్చు. కానీ, అదంతా లోలోపలి జీవుడి బాధ అని విశ్వనాథ అంటే తప్పుబట్టడానికి కూడా ఏమీ ఉండదు.

కవిత్వం ఎప్పుడూ ఒక సఫొకేషన్‌ నుంచి ఒక ట్రాజిక్‌ రిలీఫ్‌ లేదా ఒక విషాద విశ్రాంతిని అన్వేషించడానికి కవి తనను తాను దహించుకునే వ్యర్థ ప్రయ త్నం. వ్యర్థ ప్రయత్నం అని ఎందుకు అనడం అంటే లోలోపలి దుఃఖం నిలువెల్లా ముంచెత్తితే తప్ప దుఃఖోద్విగ్న హృదయానికి శాంతి లభించదు కనుక. వ్యర్థ ప్రయత్నం అని ఎందుకు అనడం అంటే లోలోపలి వేదనను, దుఃఖాన్ని చల్లార్చుకోవడానికి లోలోపలనే దాగి ఉన్న అంతః సరోవరాలను విస్మరించి, బాహ్య నదీ సంగమాల కోసం దారీ తెన్నూ తెలియక, ఊహల దుర్గమారణ్యంలో తప్పిపోవడం కనుక.

‘ఇంకా ఏకవచనమేనా? ఆ మాత్రం గౌరవం లేదా మనిషంటే?’ అని రెండు దశాబ్దాల కిందట ‘అనేకవచనం’లో ప్రశ్నించిన పసునూరు శ్రీధర్‌ బాబుకు, రెండు దశాబ్దాల తర్వాత ‘అనేక వచనం 2.0’ ఎన్‌లార్జ్‌ ఎడిషన్‌ ‘నిదుర పోని మెలకువ చెప్పిన కథ’ లేదూ అనేకవచనం రెండవ ముద్రణ ప్రచురిస్తున్నప్పుడు బహుశా తెలిసి ఉంటుంది.

మనిషి ఏక కాలంలో ఏకవచనము, బహువచన ము ఇంకా అనేక వచనము కూడా అని. అందుకేనే మో అప్పుడెప్పుడో 16వ శతాబ్దంలో తన ఆధ్యాత్మిక గురువు టాకీన్‌ జూ సూచన మేరకు అస్తవ్యస్తంగా ఉన్న తోటను శుభ్రం చేసి, అద్దంలా మెరిసేలా తళ తళమని కాంతులీనేలా చేసిన సేన్‌ నో రిక్యు (Sen no Rikyu) మళ్లీ చెర్రీ పూల చెట్టును బలంగా ఊపి మరీ, పూల రెక్కలతో ఆ Perfect Land Scapeను Imperfect చేసి Perfe -ction is nothing but imperfe -ction అన్న వాబీ, సాబీ తాత్వికతను వొడిసిపట్టుకున్నది.

Wabi-sabi is not slick, modern, shiny, or new.
It is a quirky flea market find, an antique family heirloom, or an aged wooden floor. Its about simplicity, natural beauty, and a perfectly imperfect feel. ఇది వాబీ సాబీ అంటే.

పసునూరు శ్రీధర్‌బాబు రెండవ కవిత్వ సంపుటి ‘నిదురపోని మెలకువ చెప్పిన కల’ కవిత్వం చదువుతున్నప్పుడు నాకు గుర్తొచ్చిన వాక్యాలు అవి. తన కవిత్వం చదువుతున్నప్పుడు, ఆ కవిత్వంలోని మార్దవానికి, మృదులత్వానికి, రాలిన చెర్రీ పూల పరిమళాన్ని మోసుకుని వెళ్లే గాలి గంధాల నిగారింపు సౌందర్యానికి నేను పడిపోయాను. మార్గశిర శుద్ధ పంచమి పూట తొలి ప్రభాతంలో పొగమంచు తెరలను తొలగించుకుంటూ, నేల మీద రాలిన చంద్ర కాంత పువ్వు ను ముద్దాడటానికి తొలి సూర్యకిరణం తన హృదయాన్ని ఎంత శుభ్రం చేసుకుంటుందో ఈ కవిత్వాన్ని చదవడానికి మనమూ మన హృదయాన్ని అంత శుభ్రం చేసుకోవాలి. అయినా శుభ్రం చేసిన ల్యాండ్‌స్కేప్‌ మీద రాలిన చెర్రీ పూల లాగా ఏవో కొన్ని అస్ప ష్ట నీలిమలు మన హృదయంలో ఉన్నా వాటితోనూ ఈ కవిత్వాన్ని మనం ప్రేమించగలుగుతాము. ఇంత కూ శ్రీధర్‌బాబు తన కవిత్వం ద్వారా మనకు చెప్తు న్నదేమిటి?

నేనొకసారి ఆ చెరువు గట్టునూ తాడిచెట్టునూ, నీలాకాశాన్నీ తదేకంగా చూసి వెనుతిరిగాక
అక్కడ అవేవీ వుండవు
నేను మాత్రమే వుంటాను-
ఇప్పుడు మరోలా చెపుతాను
నేనొకసారి ఆ చెరువు గట్టునూ తాడిచెట్టునూ నీలా కాశాన్నీ తదేకంగా చూసి వెనుతిరిగాక ఇక నేనే ఉండను చెరువుగట్టూ, తాడిచెట్టూ
నీలాకాశమే ఉంటాయి
నేను మాత్రమే వున్నప్పుడు నేనొక కవిని
అప్పుడు నువ్వు నన్ను
పాడుకుంటూ పోవచ్చు
నేను లేనప్పుడు… నేను కవిత్వాన్ని
అప్పుడు నువ్వు పటం కట్టి తీసుకుపోవచ్చు..

ఇది ‘తత్‌ ఏకం’ పేరుతో శ్రీధర్‌బాబు రాసిన చివరి నుంచి రెండవ కవిత. ఈ తత్‌ ఏకం అనే మాట కేవ లం మాట మాత్రమే కాదు. అదొక జీవన విధానం కూడా. ఈ స్థావర జంగమాత్మక ప్రపంచంలో, ఈ చరాచర సృష్టిలో ప్రతి అంశంతో, ప్రతి వస్తువుతో తనను తాను సంలీనపరచుకునే శక్తి మనిషికి కలిగినప్పుడు అప్పుడిక దేనితోనూ పేచీ ఉండ దు. పేచీ ఉండనప్పుడు దుఃఖం ఉండదు, ఒకవేళ దుః ఖం ఉన్నా అది కూడా అనుభవనీయం అనే జ్ఞానం కలుగుతుం ది. దుఃఖాన్ని కూడా నిర్మోహం గా లోపలికి తీసుకుంటున్నప్పుడు. మనిషికి కావలసినది ఏదీ ఉండ దు, అప్పుడు అతడు కూడా ఈ సక ల చరాచర సృష్టిలో ఒక జీవి. అంతే! పువ్వుకీ, పువ్వు మీద వాలే సీతాకోక చిలుకకీ అభేదం ఉన్నట్టే మనిషికీ ప్రకృతికీ మధ్య కూడా అభే దం అనే వంతెన ఏర్పడుతుంది. ఆ వంతెన మీద సకల జాతుల సమూహాలు నడిచివెళ్తాయి. అయితే ఇదంతా సులభంకాదు.

వ్యక్తిత్వ వికాస నిపుణులు తరచూ ఇంపాజిబుల్‌లోనే ఇట్‌ ఈజ్‌ పాజిబుల్‌ అన్న అర్థం ఉన్నదని చెప్తూ ఉంటారు. శ్రీధర్‌బాబు లాంటి కవులు జీవితపు అసంపూర్ణత్వంలోనే సంపూర్ణత్వం ఉన్నదనీ, జీవితపు అపరిపూర్ణతలోనే పరిపూర్ణత ఉన్నదని చెప్తారు. పరిపూర్ణత అంటే శూన్యమనీ, సంపూర్ణత్వం అంటే పెద్ద సున్నా అనీ మనకు తెలిసినా దేహ ద్వీపంలో వెలుగు ను పంచే ప్రాణదీపం వెలుగుతున్నంతసేపూ మనం ఒప్పుకోము. కానీ, శ్రీధర్‌బాబు, ‘నువ్వు నేను మృత్యువు’ అన్న కవితలో ఏం చెప్తున్నాడో చూడండి…

వెలుగులోకి చీకటి జూలు విదిల్చి నెమ్మదిగా అడు గు పెడుతున్నట్టు
ప్రాణంలోకి మృత్యువు చొరబడుతున్న క్షణాలలో గుర్తుకువచ్చే బతికిన క్షణాలలో
వినిపించే రాగాల నయాగరాలు ఉవ్వెత్తున ఎగసిపడి మీదపడి తడిమేసి
తడిపేసి తోసేసినప్పుడు నువ్వు నేను మృత్యువు కలిసే కదా ఆ సంబరంలో కొట్టుకుపోయాం…

మృత్యువుకు తమకూ మధ్య తేడా లేదని, ముగ్గురమూ కలిసే ఆ సంబరంలో కొట్టుకుని పోయాము అన్న వాక్యం రాయడం ద్వారా తను జనన మరణాల మధ్య ఉన్న తాత్విక రేఖను చెరిపేశాడు. జననం సం బరం అయినట్టే, మృత్యువు కూడా సంబరమే, సం తోష సందోహమే అని ఒక విపులమైన తాత్వికతను, రణమైనా ప్రయాణమైనా గమ్యం చేరని ప్రయాణమే కదా మనం కోరుకున్నాం అని మానవ జీవన ప్రయా ణం మొత్తంగా ఒకానొక అగమ్య గమ్యానికి చేసే ప్రయాణం అంటున్నాడు. మనిషి పుట్టకముందు ఈ విశ్వం వున్నది మనిషి వెళ్ళిపోయాక ఈ విశ్వం ఉం టుంది. కనుక జనన మరణాల మధ్య మనిషి ప్రయా ణం ఒక అశాశ్వతమనే శాశ్వత సత్యం… కవి కనుక శ్రీధర్‌బాబు ఈ సత్యాన్ని చీకట్లో ఇంటికి ప్రయాణం బాగుంటుంది అన్న వాక్యం తో పోల్చేశాడు.

రేపెప్పుడో.. అసలు నెహ్రూ
పుట్టలేదనే చెబుతారు
గాంధీ, గాడ్సేలది మిత్ర
వైరుధ్యమేననీ అంటారు
కులం లేదనీ
మతం లేదనీ చెప్పరు
అణచివేత మాత్రం
అబద్ధం అని తేల్చేస్తారు

మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్‌ ఆఫ్‌ ది హిస్టరీ ఎలా ఉంటుం దో ఈ కవితలో చెప్తున్న శ్రీధర్‌ బాబు కొంత ట్రీక్కీగా

సత్యం పాక్షికమే… అదీ పాక్షిక సత్యమే
కానీ, అబద్ధం ఒక విధ్వంసం..
an absolute truth
వినిర్మించాల్సిందే…
ప్రతి వా/ క్‌/ యా/ న్‌/ నీ/

సత్యం పాక్షికమే అది కూడా పాక్షిక సత్యమే, కానీ అబద్ధం మాత్రం పూర్తిగా నిజం అంటున్నాడు. కనుక ప్రతి వాక్యాన్నీ వినిర్మించాలంటూ

వా/ క్‌/ యా/ న్‌/ నీ/ అని అక్షరాలా వినిర్మించాడు. ఈ వినిర్మాణంలో తేలిందేమిటంటే అణచివేత, అది గాజా కోసమైనా, గంగాజలం కోసమైనా పూర్తిగా నిజం.

(ఆత్మీయ మిత్రుడు పసునూరి శ్రీధర్‌బాబు ‘మల్లావఝల సదాశివుడు సాహిత్య పురస్కారం’ అందుకున్న సందర్భంగా…)

వంశీకృష్ణ
95734 27422