Wake Up Stroke | వేక్‌-అప్ స్ట్రోక్ అంటే ఏమిటి.. ల‌క్ష‌ణాలు ఎలా ఉంటాయి.. ఏం చేయాలి..?

రాత్రి నిద్రపోయే ముందు ఆరోగ్యంగా ఉన్న వ్యక్తి ఉదయం నిద్రలేచేసరికి మాట తడబడడం, శరీరంలోని ఒకవైపు బలహీనత, చూపు మసకబారడం వంటి లక్షణాలతో కనిపిస్తారు. ఇవి నిద్రలో ఉన్నప్పుడే పక్షవాతం (స్ట్రోక్‌) వచ్చిందనడానికి సంకేతాలు అవుతాయి. దీన్నే వేక్‌-అప్‌ స్ట్రోక్‌ అంటారు. మెదడులోని కొంత భాగానికి రక్తప్రసరణ నిలిచిపోవడం వల్ల స్ట్రోక్‌ వస్తుంది.

Wake Up Stroke | రాత్రి నిద్రపోయే ముందు ఆరోగ్యంగా ఉన్న వ్యక్తి ఉదయం నిద్రలేచేసరికి మాట తడబడడం, శరీరంలోని ఒకవైపు బలహీనత, చూపు మసకబారడం వంటి లక్షణాలతో కనిపిస్తారు. ఇవి నిద్రలో ఉన్నప్పుడే పక్షవాతం (స్ట్రోక్‌) వచ్చిందనడానికి సంకేతాలు అవుతాయి. దీన్నే వేక్‌-అప్‌ స్ట్రోక్‌ అంటారు. మెదడులోని కొంత భాగానికి రక్తప్రసరణ నిలిచిపోవడం వల్ల స్ట్రోక్‌ వస్తుంది. రక్తనాళంలో రక్తం గడ్డకట్టి అడ్డంకి ఏర్పడితే ఇస్కీమిక్‌ స్ట్రోక్‌ అని, రక్తనాళం చిట్లి మెదడులో రక్తస్రావం జరిగితే మరో రకమైన స్ట్రోక్‌ అని అంటారు. నిద్రలో లక్షణాలు గుర్తించలేకపోవడంతో మెలకువ వచ్చిన తర్వాతే సమస్య బయటపడుతుంది. చివరిసారిగా ఎలాంటి లక్షణాలు లేకుండా ఆరోగ్యంగా ఉన్న సమయాన్ని లాస్ట్‌ నోన్‌ వెల్‌ టైమ్‌ అంటారు. స్ట్రోక్‌ వచ్చిన సమయం తెలియకపోయినా మెదడు స్కానింగ్‌, వైద్య పరీక్షల ఆధారంగా చికిత్స సాధ్యమో లేదో వైద్యులు నిర్ణయిస్తారు.

ల‌క్ష‌ణాల‌ను ఎలా గుర్తించాలి..?

స్ట్రోక్‌ లక్షణాలను గుర్తించేందుకు బీఫాస్ట్‌ పద్ధతి ఉపయోగపడుతుంది. ఇందులో బ్యాలెన్స్‌ అంటే అకస్మాత్తుగా శరీర సమతుల్యత కోల్పోవడం, తల తిరగడం లేదా నడవలేకపోవడం, ఐస్‌ అంటే చూపు మసకబారడం, రెండుగా కనిపించడం లేదా చూపు కోల్పోవడం ఫేస్‌ అంటే నవ్వినప్పుడు ముఖం ఒకవైపు వాలిపోవడం, ఆర్మ్స్‌ అంటే ఒక చేయి బలహీనంగా మారడం, స్పీచ్‌ అంటే మాట తడబడడం లేదా మాట్లాడిన మాటలు అర్థం కాకపోవడం. టైమ్‌ అంటే ఈ లక్షణాల్లో ఏ ఒక్కటి కనిపించినా వెంటనే అత్యవసర వైద్య సహాయం పొందడం. అకస్మాత్తుగా తిమ్మిరి, గందరగోళం, తీవ్రమైన తలనొప్పి వంటి లక్షణాలు కూడా వ‌స్తాయి. తాత్కాలికంగా వచ్చి తగ్గిపోయే లక్షణాలు కూడా మినీ స్ట్రోక్‌ (టీఐఏ) అవుతాయి. లక్షణాలు తగ్గినా నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. అవి మొదట గుర్తించిన సమయాన్ని, చివరిసారిగా ఆరోగ్యంగా ఉన్న సమయాన్ని నమోదు చేసుకోవాలి.

ముప్పును పెంచే కార‌ణాలు ఇవే..

అధిక రక్తపోటు, మధుమేహం, అధిక కొలెస్ట్రాల్‌, ధూమపానం స్ట్రోక్‌ ముప్పును పెంచుతాయి. గుండె స్పందన క్రమం తప్పే ఎట్రియల్‌ ఫిబ్రిలేషన్‌ వల్ల రక్తం గడ్డకట్టే ప్రమాదం ఉంటుంది. నిద్రలో శ్వాస పదేపదే ఆగిపోయే స్లీప్‌ అప్నియా కూడా గుండె, రక్తనాళాల సమస్యలతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. ఉదయం వేళ రక్తపోటు సహజంగా పెరగడం, నిద్ర నాణ్యత సరిగా లేకపోవడం కూడా కొందరిలో ప్రమాదాన్ని పెంచుతాయి. పరిస్థితిని బట్టి రక్తం గడ్డలను కరిగించే థ్రాంబోలిసిస్‌ మందులు లేదా ప్రత్యేక గొట్టం ద్వారా గడ్డను తొలగించే మెకానికల్‌ థ్రాంబెక్టమీ చికిత్స అందించవచ్చు. ప్రత్యేక మెదడు స్కానింగ్‌ పరీక్షల ఆధారంగా వేక్‌-అప్‌ స్ట్రోక్‌ బాధితుల్లో కొందరికి కూడా ఈ చికిత్సలు అందించే అవకాశం ఉంటుంది. కోలుకునేందుకు ఫిజియోథెరపీ, మాటకు సంబంధించిన చికిత్స, పునరావాస చికిత్సలు ఉపయోగపడతాయి.

ఏ వ‌య‌స్సు వారికి వ‌స్తుంది..

స్ట్రోక్‌ వృద్ధులకు మాత్రమే వస్తుందనుకోవడం పొరపాటు. ఏ వయసు వారికైనా వ‌స్తుంది. ప్రతి స్ట్రోక్‌లోనూ పక్షవాతం రావాల్సిన అవసరం లేదు. కొందరిలో మాట, చూపు, నడక లేదా ఆలోచనా సామర్థ్యంపై ప్రభావం పడే అవ‌కాశం ఉంటుంది. ముప్పును తగ్గించుకోవడానికి రక్తపోటును క్రమం తప్పకుండా పరీక్షించుకోవాలి. వ్యాయామం చేయడం, సమతుల ఆహారం తీసుకోవడం, ధూమపానానికి దూరంగా ఉండడం, క్రమబద్ధమైన నిద్ర అలవాట్లు పాటించడం అవసరం. విపరీతమైన గురక, నిద్రలో శ్వాస ఆగిపోవడం వంటి లక్షణాలుంటే వైద్యులను సంప్రదించాలి. నిద్రలేచినప్పుడు మాట, చూపు, కదలికలు లేదా శరీర సమతుల్యతలో అకస్మాత్తుగా మార్పు కనిపిస్తే ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకుండా అత్యవసర వైద్య సహాయం పొందాలి. సకాలంలో చికిత్స అందించడం వల్ల మెదడుకు జరిగే నష్టాన్ని తగ్గించి కోలుకునే అవకాశాలను మెరుగుపరచవచ్చ‌ని నిపుణులు తెలియ‌జేస్తున్నారు.