మోటివేషన్‌.. మహా డేంజర్‌

అప్పుడెప్పుడో వచ్చిన ‘నీది నాది ఒకే కథ’ సినిమా గుర్తుందా? అందులో మోటివేషనల్‌ స్పీకర్స్‌ ఎలా ఉంటారో చూపించారు. బయటి నుంచి వచ్చే మోటివేషన్‌ ఎంత కన్ఫ్యూజ్‌ చేస్తుందో కొన్ని సన్నివేశాల ద్వారా వివరించారు. ప్రస్తుతం మోటివేషనల్‌ వీడియోలు చూడటం ఓ అలవాటుగా మారిపోయింది.

అప్పుడెప్పుడో వచ్చిన ‘నీది నాది ఒకే కథ’ సినిమా గుర్తుందా? అందులో మోటివేషనల్‌ స్పీకర్స్‌ ఎలా ఉంటారో చూపించారు. బయటి నుంచి వచ్చే మోటివేషన్‌ ఎంత కన్ఫ్యూజ్‌ చేస్తుందో కొన్ని సన్నివేశాల ద్వారా వివరించారు. ప్రస్తుతం మోటివేషనల్‌ వీడియోలు చూడటం ఓ అలవాటుగా మారిపోయింది. సోషల్‌ మీడియాలోవందల కొద్దీ వీడియోలు, వాటికి లక్షల కొద్దీ లైక్స్‌. వీటి వల్ల కొంత ఉపయోగం ఉన్నప్పటికీ, రోజూ చూడటం అలవాటు పడితే నష్టం అంతకంటే ఎక్కువగా ఉంటుందని సైకాలజీ, న్యూరో సైన్స్‌ చెబుతున్నాయి.

మోటివేషనల్‌ వీడియోలు మనకు అద్భుతమైన శక్తిని, ఉత్సాహాన్ని ఇస్తాయి. లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి, ఆత్మవిశ్వాసాన్ని పెంచడానికి సాయపడతాయి. అయితే, రోజూ గంటల తరబడి ఈ వీడియోలు చూడటం వల్ల కొన్ని ప్రమాదాలు, నష్టాలు కూడా పొంచి ఉన్నాయి. వాటిని అర్థం చేసుకోవడం చాలా ముఖ్యం.

1. తప్పుడు సంతృప్తి మోటివేషనల్‌ వీడియోలు చూసిన తర్వాత మెదడులో డోపమైన్‌ అనే రసాయనం విడుదల అవుతుంది. ఏదో గొప్ప పని సాధించినట్లుగా, విజయం సాధించినట్లుగా తాత్కాలిక అనుభూతిని ఇస్తుంది. ఈ అనుభూతి వల్ల, నిజంగా పని చేయాల్సిన అవసరం తగ్గిపోతుంది. వీడియోలు చూస్తూ గంటలు గడపడం ఉత్పాదకత లాగా అనిపించినా, వాస్తవానికి మనం ఒక్క అడుగు కూడా ముందుకు వేయం. పని చేయడం కంటే వీడియోలు చూడటం ఇది అలవాటు చేస్తుంది. దీన్నే యాక్షన్‌ పెరాలసిస్‌ అంటారు.

2. సమయం వృథా ఒక పని చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాక దానికి సంబంధించిన వీడియోలు చూస్తూ కూర్చుంటే ముఖ్యమైన చర్య తీసుకోవాల్సిన సమయం వృథా అవుతుంది. వ్యాయామం చేయాలనుకున్న వ్యక్తి దాని గురించి పది వీడియోలు చూస్తూ కూర్చుంటే అతని వ్యాయామ సమయం తగ్గిపోతుంది. ఒక రోజులో పరిమిత సమయం ఉంటుంది. దాన్ని కేవలం ‘ప్రేరణ’ పొందడానికే ఖర్చు చేస్తే నిజమైన పనికి సమయం దొరకదు.

3. ఆచరణను విస్మరించడం ప్రేరణ అనేది ఒక స్పార్క్‌ మాత్రమే, విజయం అనేది నిలకడగా చేసే కృషి. మోటివేషనల్‌ స్పీకర్లు సాధారణంగా తమ గొప్ప విజయాల ఫలితాలను మాత్రమే చూపిస్తారు. వాటి వెనుక ఉన్న బోరింగ్‌గా ఉండే రోజువారీ కష్టాన్ని, సాధారణ పనుల గురించి ఎక్కువగా చెప్పరు. స్పార్క్‌ కోసం ఎదురుచూస్తూ రోజువారీ చిన్న చిన్న క్రమశిక్షణతో కూడిన పనులు చేయడం ఆపేస్తారు. విజయం అనేది పది నిమిషాల ఉద్వేగంతో కాదు, వందల గంటల ఆచరణతో వస్తుంది.

4. ఆత్మగౌరవం తగ్గడం చాలా మోటివేషనల్‌ వీడియోలు ఇతరుల విజయ గాథలను చూపిస్తాయి. వాటిని చూసినప్పుడు మనం కూడా ఆ స్థాయికి చేరుకోవాలని కోరుకుంటాం. కానీ, ప్రతి రోజూ ఇతరుల అత్యున్నత విజయాలను మన సాధారణ జీవితంతో పోల్చుకోవడం మొదలుపెడతాం. ఈ పోలిక మనలో అభద్రతా భావాన్ని పెంచుతుంది. ‘నేను ఎంత ప్రయత్నించినా వారిలా కాలేనేమో’ అనే నిరాశ కలిగి, చివరికి మన ఆత్మగౌరవాన్ని తగ్గిస్తుంది.

5. భావోద్వేగ అలసట కొన్ని మోటివేషనల్‌ వీడియోలు అత్యంత భావోద్వేగపూరితంగా ఉంటాయి. రోజూ అంతటి ఉద్రేకాన్ని పొందడానికి ప్రయత్నించడం, తీవ్రమైన భావోద్వేగాలకు గురికావడం వల్ల మనసు అలసిపోతుంది. జీవితం ఎప్పుడూ ఒక సినిమా లాగా ఉద్వేగభరితంగా ఉండదు. జీవితంలోని శాంతి, నిశ్చలత, సాధారణ పనుల విలువను తగ్గించి చూస్తాం. సాధారణ జీవితం నిస్సారంగా అనిపించడం మొదలవుతుంది.

మెదడుపై ప్రభావం ఇలా..

• ప్రేరణాత్మక వీడియోలు మన మెదడులోని రసాయనాలు, కేంద్రాలపై పని చేస్తాయి. ఇది మన ప్రగతికి అవరోధంగా మారే ప్రమాదం ఉంటుంది. అదెలాగంటే..
• మోటివేషనల్‌ వీడియో చూసినప్పుడు అధిక డోపమైన్‌ విడుదలై నిజంగా ఆ పని చేయకపోయినా, కష్టపడకపోయినా, ఏదో గొప్ప పని సాధిస్తున్నట్లుగా మెదడుకు తప్పుడు సంకేతం అందుతుంది. వీడియో చూడటం నిజమైన పని స్థానంలోకి వెళ్లిపోతుంది. ఇది మనకు తాత్కాలిక సంతృప్తిని ఇచ్చి తదుపరి చర్య తీసుకోవాల్సిన అవసరాన్ని తగ్గిస్తుంది.
• మోటివేషనల్‌ వీడియోలు సాధారణంగా ఉత్తేజపరిచే సంగీతం, శక్తిమంతమైన విజువల్స్‌, వేగవంతమైన ఎడిటింగ్‌తో ఉంటాయి. ఇవి మెదడును ‘ఇమ్మర్షన్‌’ లేదా ‘మునిగిపోయే’ స్థితిలోకి తీసుకెళ్తాయి. ఈ తీవ్రమైన ఇంద్రియ ఉద్దీపనతో వీడియోపై ఎక్కువ సమయం గడపడానికి, దానికి బాగా ప్రభావితం కావడానికి మెదడు ప్రయత్నిస్తుంది.
• రోజూ మోటివేషనల్‌ వీడియోలు చూడటం వల్ల, మెదడు తక్షణ సంతృప్తి కోసం అలవాటు పడుతుంది. కష్టపడి పని చేసి ఫలితం కోసం వేచి ఉండటానికి బదులు సులభంగా డోపమైన్‌ను పొందాలని కోరుకుంటుంది. ఈ లూప్‌ వల్ల దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాల కోసం అవసరమైన క్రమశిక్షణ, నిలకడైన కృషి అందించడానికి మెదడు నిరాకరిస్తుంది.
• కొన్ని వీడియోలు మనలో అపరాధ భావాన్ని లేదా భయాన్ని ప్రేరేపించి, ‘మీరు ఇంకా పని మొదలుపెట్టలేదు’ అని హెచ్చరిస్తాయి. ఇది కార్టిసాల్‌ అనే ఒత్తిడి హార్మోన్‌ను విడుదల చేస్తుంది.
• తాత్కాలికంగా ఈ ఒత్తిడి మనల్ని కదలడానికి ప్రేరేపించవచ్చు. కానీ, నిరంతరం ఒత్తిడిని కలిగించే కంటెంట్‌ చూడటం వల్ల దీర్ఘకాలంలో మానసిక అలసట, ఆందోళన పెరగవచ్చు.
• మోటివేషనల్‌ వీడియోలు మన మెదడును త్వరగా ఉత్తేజపరిచే ఉత్తేజకాలు. కానీ, నిజమైన విజయం కోసం ఈ తాత్కాలిక ఉద్రేకం మాత్రమే కాకుండా, డోపమైన్‌పై ఆధారపడకుండా, పనిలో ఉన్న అంతర్గత ఆనందాన్ని పెంచే మార్గాలను బలోపేతం చేసుకోవడం చాలా అవసరం.

ఏం చేయాలి?

మోటివేషనల్‌ వీడియోలు చూడటాన్ని పూర్తిగా ఆపేయాల్సిన అవసరం లేదు. వాటిని పరిమితంగా, లక్ష్యంతో ఉపయోగించాలి.

• రోజుకు 5-10 నిమిషాలు మాత్రమే చూడండి.
• వీడియో చూడటం పూర్తవగానే వెంటనే చిన్నదైనా ఒక చర్య తీసుకోండి.
• కేవలం భావోద్వేగాల కోసం కాకుండా, మీకు కొత్త నైపుణ్యాన్ని నేర్పించే, జ్ఞానాన్ని పెంచే వీడియోలను ఎంచుకోండి.
• మోటివేషన్‌ అనేది ఒక కారు స్టార్టర్‌ లాంటిది, అది ప్రయాణాన్ని మొదలుపెట్టడానికి మాత్రమే. గమ్యాన్ని చేరుకోవడానికి డ్రైవింగ్‌ చేయాల్సిందే. పని చేయడానికి మించిన మోటివేషన్‌ లేదని గుర్తు పెట్టుకోండి. అంతర్గత ప్రేరణని అలవాటు చేసుకుంటే మీ ప్రగతి ప్రయాణం ఎప్పటికీ ఆగదు.

బి. కృష్ణ, సీనియర్‌ సైకాలజిస్ట్‌
ఇగ్నిషియో చైల్డ్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ సెంటర్‌,
హైదరాబాద్‌, 99854 28261