దర్యాప్తు సంస్థల పోలీస్ రాజ్.. దేశంలో ఈడీ, సీబీఐ, ఎన్‌ఐఏ భయోత్పాతం

భారత్‌ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్యం దేశం. రాజ్యాంగపరంగా చూస్తే గొప్ప సంక్షేమ రాజ్యం. ప్రజా సంక్షేమమే పరమావధిగా ప్రభుత్వాలు పనిచేయాలి. కానీ వాస్తవంలో దేశంలో పోలీస్‌ రాజ్‌ నడుస్తున్నదన్న విమర్శలు వినిపిస్తున్నాయి. గొప్ప ఆలోచనలతో, సంకల్పంతో ప్రారంభించిన కేంద్ర దర్యాప్తు సంస్థలు ఇప్పుడు కేంద్ర ప్రభుత్వపు ‘పంజరంలో చిలుకలు’గా మారి రాజకీయ ప్రతీకార కేంద్రాలుగా పరిణామం చెందాయన్న ఆరోపణలు పెరిగిపోతున్నాయి

• కేంద్రాన్ని ప్రశ్నిస్తే జైలు తప్పదని సంకేతాలు
• బీజేపీ పాలనలో పరాకాష్టకు చేరిన అరాచకం
• గొప్ప లక్ష్యంతో మొదలైన దర్యాప్తు సంస్థలు
• రాజకీయ ప్రతీకార కేంద్రాలుగా రూపాంతరం

న్యూఢిల్లీ, నవంబర్‌ 13: భారత్‌ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్యం దేశం. రాజ్యాంగపరంగా చూస్తే గొప్ప సంక్షేమ రాజ్యం. ప్రజా సంక్షేమమే పరమావధిగా ప్రభుత్వాలు పనిచేయాలి. కానీ వాస్తవంలో దేశంలో పోలీస్‌ రాజ్‌ నడుస్తున్నదన్న విమర్శలు వినిపిస్తున్నాయి. గొప్ప ఆలోచనలతో, సంకల్పంతో ప్రారంభించిన కేంద్ర దర్యాప్తు సంస్థలు ఇప్పుడు కేంద్ర ప్రభుత్వపు ‘పంజరంలో చిలుకలు’గా మారి రాజకీయ ప్రతీకార కేంద్రాలుగా పరిణామం చెందాయన్న ఆరోపణలు పెరిగిపోతున్నాయి. ముఖ్యంగా సెంట్రల్‌ బ్యూరో ఆఫ్‌ ఇన్వెస్టిగేషన్‌ (సీబీఐ), ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్‌ డైరెక్టరేట్‌ (ఈడీ), నేషనల్‌ ఇన్వెస్టిగేటింగ్‌ ఏజెన్సీ (ఎన్‌ఐఏ)ని కేంద్రంలోని మోదీ సర్కారు రాజకీయ ప్రతీకార దాడులకే వాడుకొంటున్నదని ప్రతిపక్షాలు ఆరోపిస్తున్నాయి. 2014 తర్వాత ఈ సంస్థల కార్యకలాపాలను పరిశీలిస్తే ఈ ఆరోపణలు నిజమే అని అనిపించక మానదు. ఈడీ ఇంకో అడుగు ముందుకేసి ప్రతిపక్ష పార్టీల ప్రజా ప్రతినిధులను బీజేపీలోకి మారేలా బెదిరింపులకు దిగుతున్నదని కొందరు నేతలు చెప్తున్నారు.

పంజరంలో చిలక.. సీబీఐ

కేంద్ర దర్యాప్తు సంస్థల్లో అతి పురాతనమైనది సీబీఐ. దీన్ని బ్రిటిష్‌ కాలంలోనే 1941లో స్పెషల్‌ పోలీస్‌ ఎస్టాబ్లిష్‌మెంట్‌ (ఎస్‌పీఈ) చట్టం ప్రకారం ఏర్పాటు చేశారు. రెండో ప్రపంచ యుద్ధ కాలంలో యుద్ధానికి సంబంధించిన వ్యవహారాల్లో లంచం, అవినీతి కేసులను దర్యాప్తు చేసేందుకు దీన్ని నెలకొల్పారు. 1946లో ఢిల్లీ స్పెషల్‌ పోలీస్‌ ఎస్టాబ్లిష్‌మెంట్‌ యాక్ట్‌ (డీఎస్‌పీఈ) ప్రకారం దీనికి స్వయం ప్రతిపత్తి ఇచ్చారు. మాజీ ప్రధాని లాల్‌బహదూర్‌ శాస్త్రి కేంద్ర హోంమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు 1963లో దీనికి సీబీఐగా పేరు మార్చారు. సీబీఐ అధికారాలను కూడా పెంచి వ్యవస్థీకృత నేర ముఠాలు పాల్పడే తీవ్రమైన నేరాలు, కేంద్ర ద్రవ్య చట్టాల్లో అవకతవకలపై కేసులను దర్యాప్తు చేసే వీలు కల్పించారు. 1980 దశకం నుంచి సీబీఐని కేంద్రంలో అధికారంలో ఉన్న పార్టీలు తమ రాజకీయ ప్రతీకారాల కోసం వాడుకోవటం ప్రారంభించాయి. 2004-14 మధ్య అధికారంలో ఉన్న యూపీఏ ప్రభుత్వం సీబీఐని జేబు సంస్థగా వాడుకొన్నది. సీబీఐ ఏదైనా రాష్ట్రంలో కేసుల దర్యాప్తు చేపట్టాలంటే ఆ రాష్ట్ర అనుమతి తప్పనిసరి. ఈ సంస్థను కేంద్రం రాజకీయ ప్రతీకారాలకు వాడుకొంటుండటంతో ఛత్తీస్‌గఢ్‌, జార్ఖండ్‌, కేరళ, మిజోరం, పంజాబ్‌, రాజస్థాన్‌, బెంగాల్‌, మేఘాలయ, తెలంగాణ రాష్ర్టాలు సీబీఐకి సాధారణ అనుమతిని రద్దుచేశాయి.

2013లో సుప్రీంన్యాయమూర్తి ఓ కేసు విచారణ సందర్భంగా సీబీఐని ‘పంజరంలో చిలక’ అని వ్యాఖ్యానించారంటే దాని పనితీరు ఎటువైపు మళ్లిందో అర్థం చేసుకోవచ్చు.

 

• వివాదాస్పదమైన సీబీఐ దర్యాప్తులు కొన్ని..
• ఇందిరాగాంధీ హత్య అనంతరం 1984లో ఢిల్లీలో సిక్కులను ఊచకోత కోశారు. ఈ కేసు దర్యాప్తులో సీబీఐపై తీవ్ర విమర్శలు వచ్చాయి. ఇప్పటికీ నిందితులను పట్టుకోలేకపోయింది.
• 1986లో బోఫోర్స్‌ కుంభకోణాన్ని దర్యాప్తు చేసినా నేరస్థులకు శిక్ష పడేలా చేయలేకపోయింది.
• 2016లో ఢిల్లీ ప్రభుత్వ ప్రిన్సిపల్‌ సెక్రటరీ రాజేంద్ర కుమార్‌, మంత్రి సత్యేంద్రజైన్‌ ఇండ్లు, కార్యాలయాల్లో సోదాలు నిర్వహించింది. జీఎస్టీ ఎగవేత కేసులో ఢిల్లీ ఉప ముఖ్యమంత్రి మనీశ్‌ సిసోడియా ఇంట్లోనూ సోదాలు నిర్వహించినా అవినీతి ఆధారాలు సేకరించలేకపోయింది. సిసోడియా బీజేపీలో చేరేలా బెదిరించేందుకే సీబీఐ ఇలా చేస్తున్నదని విమర్శలు వచ్చాయి. 2020 లోనూ ఆయన ఇంట్లో సోదాలు చేసింది.
• విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడుల అవకతవకల కేసులో కాంగ్రెస్‌ నేత చిదంబరం, ఆయన కొడుకు కార్తి చిదంబరాన్ని సీబీఐ అనేకసార్లు ప్రశ్నించింది.
• ఎన్డీటీవీని కూడా సీబీఐ టార్గెట్‌ చేసింది. ఆ సంస్థ యజమానులు ప్రణయ్‌రాయ్‌, భార్య రాధికారాయ్‌పై నకిలీ కంపెనీలు సృష్టించి పెట్టుబడులు రాబట్టారని కేసు నమోదుచేసి 2014 నుంచి దర్యాప్తు చేస్తున్నది.
• 2004 నుంచి యూపీఏ పదేండ్ల పాలనలో 72 మంది రాజకీయ నాయకులపై సీబీఐ కేసులు నమోదు చేసింది. వారిలో 29 మంది అధికార పార్టీ కాగా, 43 మంది విపక్ష నేతలు.
• 2014లో మోదీ పగ్గాలు చేపట్టిన తర్వాత పరిస్థితి పూర్తిగా మారిపోయింది. ఈ ఎనిమిదేండ్లలో 118 ప్రతిపక్ష నాయకులపై సీబీఐ కేసులు నమోదుచేసి ప్రశ్నిస్తున్నది.

ప్రతీకార ఆయుధం.. ఈడీ

మోదీ నేతృత్వంలో ఎన్డీయే అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ఈడీ లక్ష్యాలు పూర్తిగా మారిపోయాయి. 2014 నుంచి నేటి వరకు ఈడీ 121 మంది రాజకీయ నేతలపై కేసులు పెట్టి దర్యాప్తు చేసింది. ఇందులో 115 మంది ప్రతిపక్ష నేతలే.

మోదీ సర్కారు అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత రోజూ వార్తల్లో తప్పనిసరిగా కనిపిస్తున్న, వినిపిస్తున్న పేరు ఈడీ. ఫారిన్‌ ఎక్చేంజ్‌ రెగ్యులేషన్‌ చట్టం-1947ను ఉల్లంఘించిన కేసులను దర్యాప్తు చేసేందుకు 1956 మే 1న కేంద్ర ఆర్థిక వ్యవహారాల విభాగంలో ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్‌ పేరుతో చిన్న సంస్థగా దీన్ని ఏర్పాటుచేశారు. 1957లో ఈ సంస్థకు ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్‌ డైరెక్టరేట్‌ అని పేరు మార్చారు. 1960లో ఈ సంస్థ రెవెన్యూశాఖ పరిధిలోకి వచ్చింది. 1973లో ఫెరా-1947 చట్టాన్ని పునర్వ్యవస్థీకరించి దాని పరిధిలోకి తెచ్చారు. ప్రివెన్షన్‌ ఆఫ్‌ మనీ లాండరింగ్‌ యాక్ట్‌-2002 అమల్లోకి రావటంతోనే ఈడీకి విశేషాధికారాలు దఖలు పడ్డాయి. ఆర్థిక నేరాలు జరిగే అవకాశం ఉన్నదని భావిస్తే ఎవరినైనా ముందుస్తుగా అరెస్టు చేసే అధికారం ఈడీకి ఉన్నది.

ఈడీ వివాదాస్పద కార్యకలాపాలు

• తీవ్రమైన ఆర్థిక నేరాలను దర్యాప్తు చేసేందుకు నెలకొల్పిన ఈ సంస్థ.. నేడు కేంద్ర ప్రభుత్వానికి రాజకీయ బ్రాంచీగా మారిందనే విమర్శలు పెరుగుతున్నాయి. యూపీఏ సర్కారు 2004-2014 మధ్య ఈడీ ద్వారా 26 మంది ప్రముఖ రాజకీయ నాయకులపై దర్యాప్తు జరిపింది. ఇందులో 54 శాతం మంది ప్రతిపక్ష నేతలున్నారు.
• ప్రతిపక్షంలో ఉన్నప్పుడు కేసులు పెట్టి దర్యాప్తు పేరుతో అరెస్టులు చేసి వేధిస్తున్న ఈడీ.. ఆ నేతలు బీజేపీలో చేరగానే వారి జోలికి వెళ్లటం లేదన్న విమర్శలు వినిపిస్తున్నాయి. అస్సాం సీఎం హిమంత బిశ్వ శర్మ వేరేపార్టీలో ఉన్నప్పుడు ఈడీ ఆయనపై కేసులు నమోదు చేసింది. బీజేపీలో చేరిన తర్వాత టచ్‌ కూడా చేయలేదు. టీఎంసీ సీనియర్లు సువేందు అధికారి, ముఖుల్‌రాయ్‌పైనా కేసులు పెట్టింది. వారు బీజేపీలో చేరగానే ఆ కేసులు మరుగున పడ్డాయి. టీడీపీలో ఉన్నప్పుడు సుజనాచౌదరి, సీఎం రమేశ్‌ అనేక కేసులు ఎదుర్కొన్నారు. వారు బీజేపీలో చేరగానే కేసులన్నీ మాయమయ్యాయి.
• ఇటీవల కాంగ్రెస్‌ అగ్రనేతలు సోనియా, రాహుల్‌, ప్రియాంకను టార్గెట్‌ చేసింది.
• ఈ ఏడాది జూన్‌లో మహారాష్ట్రలో శివసేన నిలువునా చీలిపోయి ఉద్ధవ్‌ఠాక్రే నేతృత్వంలోని మహా ఆఘాడీ ప్రభుత్వం కుప్పకూలింది. తిరుగుబాటు బృందంతో కలిసి బీజేపీ అక్కడ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. ఈ పరిణామంలో ఈడీయే కీలకపాత్ర పోషించిందనే విమర్శలు వినిపించాయి. ఉద్ధవ్‌ఠాక్రేపై తిరుగుబాటు చేసి బీజేపీతో కలువకుంటే కేసులు పెట్టి జైలుకు పంపుతామని శివసేన ఎమ్మెల్యేలను ఈడీ బెదిరించినట్టు ఆరోపణలు వచ్చాయి.
• మనీ లాండరింగ్‌ కేసులో శివసేన కీలక నేత సంజయ్‌రౌత్‌ను ఈడీ అరెస్టు చేసింది. దాదాపు వంద రోజుల తర్వాత ఆయన బెయిల్‌పై విడుదలయ్యారు. బెయిల్‌ పిటిషన్‌పై విచారణ సందర్భంగా న్యాయమూర్తి ‘ఏ ఆధారాలు లేకుండా సంజయ్‌రౌత్‌ను అరెస్టు చేశారు. ఈ అరెస్టు చట్ట వ్యతిరేకం’ అని వ్యాఖ్యానించారు. దీన్ని బట్టే కేంద్ర ప్రభుత్వం దర్యాప్తు సంస్థలను ఎంతగా దుర్వినియోగం చేస్తున్నదో అర్ధమవుతున్నదని విపక్షాలు మండిపడుతున్నాయి. ఈడీ వివాదాస్పద కార్యకలాపాల్లో ఇవి కొన్ని మాత్రమే.

 

అడ్డదారుల్లో ఎన్‌ఐఏ

నేషనల్‌ ఇన్వెస్టిగేషన్‌ ఏజెన్సీ (ఎన్‌ఐఏ)ని 2008లో ముంబై ఉగ్రదాడుల తర్వాత యూపీఏ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది. దేశంలో ఉగ్రదాడులను నిరోధించటం, దాడులపై దర్యాప్తు చేయటం ఈ సంస్థ ప్రధాన విధి. ఉగ్రవాద దాడి అని అనుమానం వచ్చిన ఏ కేసునైనా ఎన్‌ఐఏ స్వాధీనం చేసుకోగలదు.

• ఎన్‌ఐఏకు ప్రస్తుతం దేశ రాజధానిలో మాత్రమే కార్యాలయం ఉండగా, ప్రతి రాష్ట్రంలో ప్రాంతీయ కార్యాలయాలు తెరుస్తామని కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్‌షా ఇటీవల ప్రకటించారు. దీంతో రాష్ర్టాల హక్కుల్లో ఎన్‌ఐఏ ద్వారా కేంద్రం చొరబాటుకు ప్రయత్నిస్తున్నదనే విమర్శలు పెరిగాయి.
• అమిత్‌ షా చెప్పినట్టు రాష్ర్టాల్లో కూడా ఎన్‌ఐఏ కార్యాలయాలు ఏర్పాటైతే అది జాతీయ పోలీస్‌గా మారే ప్రమాదం ఉన్నదనే ఆందోళన కూడా వ్యక్తమవుతున్నది.
• 2020లో ఎన్‌ఐఏ చేపట్టిన భీమా కోరేగావ్‌ కేసు దర్యాప్తు తర్వాత ఈ సంస్థ పూర్తిగా రాజకీయ ప్రతీకార వేదికగా మారిందనే ఆరోపణలు వెల్లువెత్తాయి. బీజేపీ విధానాలను తీవ్రంగా విమర్శించే దాదాపు 20 మంది మేధావులు, ప్రొఫెసర్లు, పౌర హక్కుల నేతలను ఎన్‌ఐఏ అరెస్టు చేసి జైళ్లలో పెట్టింది. వారికి బెయిల్‌ కూడా రాకుండా ఎప్పటికప్పుడు అడ్డుకొంటూ, జైళ్లలో సౌకర్యాలు లభించకుండా చిత్రహింసలకు గురిచేస్తున్నట్టు విమర్శలున్నాయి.
• నిజానికి ఈ కేసును మహారాష్ట్ర పోలీసులు దర్యాప్తు చేసినప్పుడు ఆరెస్సెస్‌ నాయకులు మిలింద్‌ ఎక్‌బోటే, శంభాజీ భిడేను అరెస్టు చేసి దర్యాప్తు చేశారు. కేసు ఎప్పుడైతే ఎన్‌ఐఏ చేతికి వెళ్లిందో.. అప్పటి నుంచి బీజేపీ వ్యతిరేకులను వేటాడటం మొదలు పెట్టారు. భీమా కోరేగావ్‌ అల్లర్లకు శంభాజీ, మిలిందే కారణమని ప్రత్యక్ష సాక్షులు చెప్పినా, వారిని నిర్ధోషులుగా విడుదల చేయటం గమనార్హం. అందునా మహారాష్ట్ర పోలీసులు దర్యాప్తును దాదాపు పూర్తిచేసిన దశలో కేంద్ర హోంశాఖ ఎన్‌ఐఏకు అప్పగించటం సంచలనం సృష్టించింది.
• దేశానికి వ్యతిరేకంగా కుట్ర పన్నుతూ రోనా విల్సన్‌కు విప్లవ కవి వరవరరావు రాసిన 10 లేఖలను విల్సన్‌ ల్యాప్‌టాప్‌ నుంచి స్వాధీనం చేసుకొన్నట్టు ఎన్‌ఐఏ ఆరోపించింది. అయితే, ఆ లేఖలను ఫోరెన్సిక్‌ పరిశీలనకు పంపగా, రెండేండ్ల వ్యవధిలో గుర్తు తెలియని వ్యక్తులు మాల్వేర్‌ ద్వారా ఆ లేఖలను విల్సన్‌ ల్యాప్‌టాప్‌లో చొప్పించినట్టు తేలింది.
• గిరిజన హక్కుల కోసం పోరాడిన 83 ఏండ్ల క్రైస్తవ సన్యాసి స్టాన్‌స్వామిని కూడా ఈ కేసులో అరెస్టు చేశారు. ఆయన ఆరోగ్యం పూర్తిగా క్షీణించిన దశలో మెడికల్‌ బెయిల్‌ కూడా రాకుండా ఎన్‌ఐఏ అడ్డుకొన్నది. చివరకు ఆయన కస్టడీలోనే చనిపోయారు.
• వ్యవసాయ చట్టాలను వ్యతిరేకిస్తూ లక్షల మంది రైతుల ఢిల్లీని దిగ్బంధించి 2020 ఆగస్టు నుంచి 2021 డిసెంబర్‌ వరకు మహా ధర్నా నిర్వహించారు. ఆ సమయంలో రైతు సంఘాల నేతలకు ఉగ్రవాదులతో సంబంధాలున్నాయని ఆరోపిస్తూ ఎన్‌ఐఏ వెంటాడింది.

2014 తర్వాత ఈ సంస్థ పౌర సంఘాలు, పౌర హక్కుల కార్యకర్తలను టార్గెట్‌ చేసిందని ఎన్‌ఐఏపై విమర్శలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి. ఈ సంస్థకు దేశంలోని ఏ మూలలోనైనా సొంతంగా దర్యాప్తు చేపట్టే విస్తృత అధికారాలున్నాయి.