Teejan bai | భారత జానపద కళారంగంలో తన అపూర్వ గాత్రంతో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకున్న ప్రముఖ పాండవాని గాయని, పద్మ విభూషణ్ పురస్కార గ్రహీత తీజన్ బాయి కన్నుమూశారు. గత కొంతకాలంగా అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న ఆమె చికిత్స పొందుతూ శనివారం తెల్లవారుజామున రాయ్పూర్లోని ఎయిమ్స్ (AIIMS) ఆసుపత్రిలో తుదిశ్వాస విడిచారు. ఆమె వయసు 70 సంవత్సరాలు. తెల్లవారుజామున సుమారు 3:15 గంటలకు ఆమె మరణించినట్లు వైద్యులు ధృవీకరించారు. తీజన్ బాయి మరణంతో భారత జానపద సంగీత ప్రపంచం ఒక గొప్ప కళాకారిణిని కోల్పోయింది. ముఖ్యంగా ఛత్తీస్గఢ్ సంస్కృతి, సంప్రదాయాలను ప్రపంచవ్యాప్తంగా చాటిచెప్పిన అరుదైన కళాకారిణిగా ఆమె చిరస్థాయిగా గుర్తుండిపోతారు.
తీజన్ బాయి పేరు చెప్పగానే ముందుగా గుర్తుకొచ్చేది పాండవాని. ఇది ఛత్తీస్గఢ్కు చెందిన అత్యంత ప్రాచీన జానపద గాన సంప్రదాయం. మహాభారతంలోని కథలు, వీరగాథలు, పాత్రల భావోద్వేగాలను సంగీతం, నాట్యాభినయం, కథనంతో కలిపి ప్రేక్షకుల ముందుకు తీసుకురావడం ఈ కళా ప్రక్రియ ప్రత్యేకత. తన గాత్రం, హావభావాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనతో తీజన్ బాయి పాండవానికి కొత్త ఊపిరి పోశారు. దేశవ్యాప్తంగా మాత్రమే కాకుండా విదేశాల్లోనూ ఎన్నో ప్రదర్శనలు ఇచ్చి ఈ కళకు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు తీసుకొచ్చారు.
తీజన్ బాయి 1956 ఏప్రిల్ 24న ఛత్తీస్గఢ్లోని భిలాయ్కు సమీపంలోని గనియారి గ్రామంలో జన్మించారు. ఆమె తల్లిదండ్రులు సుఖ్వతి, చునుక్ లాల్ పార్థి. షెడ్యూల్డ్ ట్రైబ్కు చెందిన పార్థి సమాజంలో జన్మించిన ఆమె చిన్ననాటి నుంచే జానపద కళలపై ఆసక్తి పెంచుకున్నారు. ఆమె కళా ప్రయాణానికి మొదటి గురువు ఆమె తాత బ్రిజ్లాల్ పార్థి. ఛత్తీస్గఢీ-హిందీ భాషలో సబల్ సింగ్ రచించిన మహాభారత కథలను ఆయన తరచూ వినిపించేవారు. చిన్న వయసులోనే తీజన్ బాయి ఆ కథలను ఆసక్తిగా విని, వాటిని తనదైన శైలిలో మళ్లీ చెప్పడం ప్రారంభించారు. ఆమె ప్రతిభను గుర్తించిన కుటుంబ సభ్యులు ప్రోత్సహించగా, అనంతరం ప్రముఖ గురువు ఉమెద్ సింగ్ దేశ్ముఖ్ వద్ద పాండవాని కళలో శిక్షణ పొందారు.
ఒకప్పుడు పాండవాని కళను ప్రధానంగా పురుషులే ప్రదర్శించేవారు. అలాంటి సమయంలో మహిళగా రంగస్థలంపై నిలబడి ఈ కళను ప్రదర్శించడం ద్వారా తీజన్ బాయి సామాజిక అడ్డంకులను అధిగమించారు. తన ప్రత్యేకమైన ప్రదర్శన శైలితో పాండవానికి కొత్త రూపాన్ని ఇచ్చి, మహిళలు కూడా ఈ కళలో రాణించగలరని నిరూపించారు.భారత జానపద కళలకు ఆమె చేసిన సేవలను గుర్తించిన కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమెను పలు ప్రతిష్ఠాత్మక పురస్కారాలతో సత్కరించింది. పద్మశ్రీ, పద్మభూషణ్, అనంతరం దేశంలో రెండో అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన పద్మ విభూషణ్ను కూడా అందించారు. అంతేకాకుండా సంగీత, జానపద కళారంగంలో చేసిన విశిష్ట సేవలకు అనేక జాతీయ, అంతర్జాతీయ అవార్డులు ఆమెను వరించాయి.