తెలంగాణ ప్రబంధ పరిమళం

సీ॥ కుశదర్భపేఠికాకోటి గారుడమణీ రమణీయ సింహాసనములు గాగ, భరిత పాటల జటాపటలంబు లభిరూప పద్మరాగ కిరీట పటలి గాగ ప్రాలంబి నిర్మల స్ఫటిక హారంబులు విమల ముక్తాహార సమితి గాగ పవమాన వశతరుచ్యసమాన సుమధూళి బెడగైన పసుపు పావడలు గాగ

జీవుడు-దేవుడు

సీ॥ కుశదర్భపేఠికాకోటి గారుడమణీ
రమణీయ సింహాసనములు గాగ,
భరిత పాటల జటాపటలంబు లభిరూప
పద్మరాగ కిరీట పటలి గాగ
ప్రాలంబి నిర్మల స్ఫటిక హారంబులు
విమల ముక్తాహార సమితి గాగ
పవమాన వశతరుచ్యసమాన సుమధూళి
బెడగైన పసుపు పావడలు గాగ

తే॥ వరతపఃప్రాజ్యసామ్రాజ్య వైభవమున
నుల్లసిల్లు తపోధన తల్లజముల
గార్హపత్యంబు నేడు మీ కన్నుగవకు
రాగమొసగెనె యో రామ రఘు లలామ

ఈ పద్యం 17వ శతాబ్దికి చెందిన బిజ్జుల తిమ్మభూపాలుడు రచించిన అనర్ఘ రాఘవం అను పద్యకావ్యం ద్వితీయాశ్వాసం లోనిది. మురారి సంస్కృత నాటకానికి అదే పేరుతో పద్యరూప తెలుగు అనువాదం ఇది. అలంపురం సీమను పరిపాలించిన రాజవంశానికి చెందిన ఈ కవి వంశచరిత్ర ఈ కావ్యంలో విస్తృతంగా తెలుస్తుంది. సరళంగా ఉన్న అందమైన పద్యం. రామలక్ష్మణులను యాగ సంరక్షణ కోసం తీసుకువెళ్లిన కౌశికుడు… తపో సామ్రాజ్యానికి మహర్షులు రాజుల లాంటి వారుగా చెప్పకనే చెబుతున్నారు కవి.
తపోధన శ్రేష్ఠుల (తల్లజముల) ఆహార్య వైభవం గురించి కౌశికుడు రామునితో చెబుతున్నాడు.

కుశదర్భలతో చేసిన పీఠమే రమణీయమైన గరుడమణులతో కూడిన సింహాసనం మాకు. తెలుపు, ఎరుపు వర్ణమిళితమైన కేశ సంపదే మాకు పద్మరాగ కిరీటం. మెడలో పూదండలా (ప్రాలంబికా) ఉన్న నిర్మలమైన స్ఫటిక హారాలే (నీటి బిందువులు) ముత్యాల హారాలు. వీస్తున్న గాలికి వశమై ఆ వేగంతో రాలుతున్న పుప్పొడి పసుపు పావడలు. వరబలంతో తపస్సాధనా సామ్రాజ్యమేలు తాపస శ్రేష్ఠులు. తమ గార్హపత్య వైభవంతో మీకు ఆత్మీయానురాగాలు పంచడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు. గార్హం అంటే గృహం. అదే శరీరం. గార్హపతి జీవుడు. కౌశికునిది జీవుని వేదన. రాముడు దేవుడు. దేవునితో రాగమొలికే బంధం కోసం జీవుని ప్రయత్నం ఈ యజ్ఞం. అంత వాత్సల్య భరితంగా ఈ మాటలు చెబుతున్నారు కౌశికుడు. కృష్ణుడిపై రాధకు ఉన్న ప్రేమ లాంటిదే ఇది. అందుకే గార్హపత్యంబు అనే గృహ సంబంధిత పదబంధం వాడాడేమో కవి అనిపిస్తుంది.

-చేపూరి శ్రీరాం, హన్మకొండ