‘కార్మిక’ గుర్తింపును తొలగించొద్దు

‘శ్రమైక జీవన సౌందర్యానికి సమానమైనది లేనే లేదోయ్‌..’ అని మహాకవి శ్రీశ్రీ రాసినప్పుడు, అది కేవలం ఒక కవితా పంక్తి కాదు. మానవ నాగరికతను నిలబెట్టిన అసలు శక్తి ఎవరిదో ప్రకటించిన చారిత్రక సత్యం.

‘శ్రమైక జీవన సౌందర్యానికి సమానమైనది లేనే లేదోయ్‌..’ అని మహాకవి శ్రీశ్రీ రాసినప్పుడు, అది కేవలం ఒక కవితా పంక్తి కాదు. మానవ నాగరికతను నిలబెట్టిన అసలు శక్తి ఎవరిదో ప్రకటించిన చారిత్రక సత్యం. ఈ ప్రపంచంలో రాజభవనాలు నిర్మించిన చేతులు రాజులవి కావు; చెమటతో రాళ్లను కరిగించిన కార్మికులవి. పర్వతాలను చీల్చి రహదారులు వేసింది శ్రమే. నదులపై వంతెనలు కట్టింది శ్రమే. భూమిని దున్ని ధాన్యం పండించింది శ్రమే. కర్మాగారాలను కదిలించి, సంపదను సృష్టించింది శ్రమే.

మనిషి చేతిలోని తొలి రాతి పనిముట్టు నుంచి నేటి కృత్రిమ మేధస్సు యుగం వరకు ప్రతి పురోగతి వెనుక నిలిచింది శ్రమే. అందుకే ‘లేబర్‌’ అనే పదం ఒక సాధారణ పరిపాలనా పదం కాదు. అది మానవ నాగరికతకు ప్రాణప్రదమైన చారిత్రక గుర్తింపు. అలాంటి చరిత్ర, పోరాటం, త్యాగాలను మోసుకొచ్చిన ‘కార్మిక’ అనే పదాన్ని తొలగించి, ‘శక్తి’ అనే కొత్త పేరును ప్రతిష్ఠించాలనే తెలంగాణ ప్రభుత్వ నిర్ణయం ఇపుడు అనేక ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతున్నది. 18, 19వ శతాబ్దాల్లో పారిశ్రామిక విప్లవం ప్రపంచాన్ని మార్చింది. యంత్రాలు పెరిగాయి, పరిశ్రమలు విస్తరించాయి. కానీ అదే సమయంలో కార్మికులపై దోపిడీ కూడా అమానుష స్థాయికి చేరుకున్నది. రోజుకు 14 నుంచి 16 గంటల పని, బాల కార్మిక వ్యవస్థ, కనీస వేతనాల లేమి, సామాజిక భద్రత లేకపోవడం ప్రపంచ కార్మిక వర్గాన్ని తిరుగుబాటుకు నెట్టాయి.

1886 మేలో అమెరికాలోని చికాగో నగరం ప్రపంచ కార్మిక చరిత్రలో అగ్నిగర్భ క్షణంగా నిలిచిపోయింది. ‘ఎనిమిది గంటల పని-ఎనిమిది గంటల విశ్రాంతి-ఎనిమిది గంటల మనిషి జీవితం’ అనే నినాదంతో లక్షలాది మంది కార్మికులు వీధుల్లోకి వచ్చారు. ఈరోజు మనం పొందుతున్న ఎనిమిది గంటల పని హక్కు, కనీస వేతనాలు, వారాంతపు సెలవులు, సామాజిక భద్రత-all these are the fruits of workers’ struggles. అందుకే ‘లేబర్‌’ అనే పదం ఒక శాఖ పేరు కాదు; అది ఒక చరిత్ర, ఒక స్ఫూర్తి, ఒక వర్గ చైతన్యం.

భారత స్వాతంత్య్ర ఉద్యమాన్ని కూడా కేవలం రాజకీయ నాయకుల చరిత్రగా మాత్రమే చూడలేం. బొంబాయి టెక్స్‌టైల్‌ కార్మికులు, రైల్వే కార్మికులు, గనుల కార్మికులు, నౌకాశ్రయ కార్మికులు బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్యవాదాన్ని కుదిపేశారు. సమ్మెలు చేశారు. జైలు శిక్షలు అనుభవించారు. ప్రాణత్యాగాలు చేశారు. స్వాతంత్య్ర ఉద్యమాన్ని ప్రజా ఉద్యమంగా మార్చిన గొప్ప శక్తుల్లో కార్మిక వర్గం ఒకటి. అలాంటి చారిత్రక వారసత్వాన్ని మోస్తున్న ‘కార్మిక’ అనే పదాన్ని తొలగించడం అంటే చరిత్రను మరచిపోవడమే.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ‘లేబర్‌’ అనే పదానికి ప్రత్యేక గౌరవం ఉన్నది. ఐక్యరాజ్యసమితి ఆధ్వర్యంలో ఏర్పడిన సంస్థ పేరు కూడా International Labour Organization (ILO). భారతదేశంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇప్పటికీ ‘కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ’ అనే పేరునే కొనసాగిస్తున్నది. దేశ రాజ్యాంగం కూడా సామాజిక, ఆర్థిక న్యాయాన్ని లక్ష్యంగా నిర్దేశించింది. కార్మిక సంక్షేమ చట్టాలు, కనీస వేతన చట్టాలు, సామాజిక భద్రతా పథకాలు అన్నీ ‘లేబర్‌’ అనే భావన చుట్టూనే రూపుదిద్దుకున్నాయి. అయితే తెలంగాణలో మాత్రమే ఈ చారిత్రక పదాన్ని మార్చాల్సిన అవసరం ఎందుకో?

కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వం జారీ చేసిన జీవో నెం.97, తేదీ 16-06-2026 ద్వారా ‘కార్మిక, ఉపాధి, శిక్షణ, కర్మాగారాల శాఖ’ పేరును SHAKTHI (Skill Human, Capital & Knowledge Training Initiatives) పేరుతో ‘శక్తి’గా మార్చడం కేవలం నామకరణ సమస్య కాదు. ఇది ఒక భావజాల ప్రశ్న. పదాలు కేవలం పదాలు కావు. అవి చరిత్రను, విలువలను, వర్గ అస్తిత్వాన్ని మోస్తాయి.

‘కార్మిక’ అనే పదం శ్రమను కేంద్రంగా చూస్తుంది. కానీ ‘శక్తి’ అనే పదం అస్పష్టమైనది. అది కార్మిక చరిత్రను ప్రతిబింబించదు. కార్మిక హక్కుల పోరాటాలను గుర్తుచేయదు. ప్రపంచ కార్మిక వర్గం సాధించిన చారిత్రక విజయాలను సూచించదు. ఒకవేళ ఎప్పుడైనా వ్యవసాయ శాఖ పేరును మార్చితే? గిరిజన శాఖ పేరును మార్చితే? స్త్రీ సంక్షేమ శాఖ పేరును మార్చితే? ఆ వర్గాల ప్రత్యేక గుర్తింపు ఏమవుతుంది? అలాగే కార్మిక శాఖ అనే చారిత్రక గుర్తింపును ఎందుకు తొలగించాలి?

ప్రతి మే డే రోజున కార్మికులను కొనియాడుతాం. ప్రజాప్రతినిధులు చీపుర్లు పట్టుకొని శ్రమకు గౌరవం ఉందని చెప్తారు. ప్రభుత్వాలు ‘శ్రమశక్తి’ అవార్డులు ఇస్తాయి. కానీ అదే సమయంలో ‘కార్మిక’ అనే పదాన్నే తొలగిస్తే అది విరుద్ధ చర్య కాదా? శ్రమను గౌరవించడం అంటే కార్మికుడి చరిత్రను గౌరవించడం. కార్మికుడి గుర్తింపును కాపాడటం. కార్మికుడి పేరును చెరిపేసి శ్రమకు గౌరవం ఇవ్వలేం.

ఈ భూమిపై ప్రతి ఇటుక వెనుక ఒక కూలీ చేతి ముద్ర ఉన్నది. ప్రతి పంట వెనుక రైతు చెమట ఉన్నది. ప్రతి పరిశ్రమ వెనుక కార్మికుడి జీవితం ఉన్నది. కూలీ లేకుండా సంపద లేదు. శ్రమ లేకుండా నాగరికత లేదు. కార్మికుడు లేకుండా అభివృద్ధి లేదు. సామ్రాజ్యాలు కూలిపోయాయి. రాజ్యాలు మారిపోయాయి.
అధికారాలు వచ్చాయి, పోయాయి. కానీ ప్రపంచాన్ని నిలబెట్టింది మాత్రం శ్రమే.

శ్రమను మరచిపోయిన సమాజం తన మూలాలను మరచిపోతున్నది. కార్మికుడి గుర్తింపును చెరిపివేసిన సమాజం తన భవిష్యత్తునే చెరిపివేసుకుంటున్నది. ‘కార్మిక’ అనే పదం కేవలం ఒక పేరు కాదు. అది చికాగో అమరవీరుల రక్తం. అది బొంబాయి కార్మిక సమ్మెల జ్ఞాపకం. అది భారత స్వాతంత్య్ర పోరాటపు నినాదం. అది ప్రపంచ కార్మిక వర్గపు గౌరవ చిహ్నం. అందుకే రాష్ట్ర ప్రభుత్వం జారీ చేసిన జీవో నెం.97ను పునఃసమీక్షించాల్సిన అవసరం ఉన్నది. ‘కార్మిక, ఉపాధి, శిక్షణ, కర్మాగారాల శాఖ’ అనే చారిత్రక పేరును యథాతథంగా కొనసాగించాలి. ప్రపంచాన్ని నడిపేది అధికారం కాదు, శ్రమే. చరిత్రను సృష్టించేది రాజులు కాదు, కార్మికులు. శ్రమను గౌరవిద్దాం. కార్మిక చరిత్రను కాపాడుకుందాం. కార్మికుడి గుర్తింపును నిలబెట్టుకుందాం. శ్రమే సృష్టికి మూలం. కార్మికుడే నాగరికతకు నిర్మాత!

(వ్యాసకర్త: సీపీఐ (ఎంఎల్‌) లిబరేషన్‌, తెలంగాణ రాష్ట్ర కార్యదర్శి)

– మామిండ్ల రమేశ్‌ రాజా
78932 30218