జ్ఞాన మార్గం

బుద్ధిమార్గం అనేది కేవలం పుస్తక జ్ఞానం కాదు. చదివిన లేదా తెలుసుకున్న విషయాలను నిశితంగా పరిశీలించి, అనుభవపూర్వకంగా సత్యాన్ని గ్రహించడమే నిజమైన బుద్ధిమార్గం. జ్ఞానం, వివేకం, ఆలోచనా శక్తి ద్వారా సత్యాన్ని లేదా ముక్తిని అన్వేషించే మార్గం బుద్ధిమార్గం. దీనిని హిందూ తత్వశాస్త్రంలో ‘జ్ఞానమార్గం’ అని కూడా పిలుస్తారు.

బుద్ధిమార్గం అనేది కేవలం పుస్తక జ్ఞానం కాదు. చదివిన లేదా తెలుసుకున్న విషయాలను నిశితంగా పరిశీలించి, అనుభవపూర్వకంగా సత్యాన్ని గ్రహించడమే నిజమైన బుద్ధిమార్గం. జ్ఞానం, వివేకం, ఆలోచనా శక్తి ద్వారా సత్యాన్ని లేదా ముక్తిని అన్వేషించే మార్గం బుద్ధిమార్గం. దీనిని హిందూ తత్వశాస్త్రంలో ‘జ్ఞానమార్గం’ అని కూడా పిలుస్తారు. చీకటిని పోగొట్టడానికి వెలుతురు ఎలా అవసరమో, మనస్సులోని అజ్ఞానాన్ని, భ్రమలను తొలగించడానికి జ్ఞానం అంత అవసరం.

గురువు ఉపదేశించిన విషయాలను వినడం
(శ్రవణం), నిరంతరం జ్ఞాపకం చేసుకోవడం

(మననం), జీవితంలో ఆచరించడం (నిదిధ్యాసన). మనసులోని తప్పుడు ఆలోచనలను, అపోహలను తొలగించి, అసలు సత్యం ఏమిటో తెలుసుకోవడానికి ఇది పునాది వేస్తుంది. వినడం ఎంత ముఖ్యమో, విన్నదాన్ని జీర్ణించుకోవడం అంతకంటే అవసరం. విన్న విషయాలను పదే పదే మనసులో స్మరించుకుంటూ, వాటిపై తార్కికంగా ఆలోచించడం. ‘గురువుగారు చెప్పింది నిజమేనా? నా అనుభవానికి ఇది సరిపోలుతుందా?’ అని విశ్లేషించుకోవడం ద్వారా మనసులో ఉన్న సంశయాలు (అనుమానాలు) పూర్తిగా తొలగిపోతాయి.

మననం ద్వారా స్థిరపడిన జ్ఞానాన్ని నిరంతరం ధ్యానిస్తూ, దానిని నిత్య జీవితంలో అనుభవపూర్వకంగా మార్చుకోవాలి. కేవలం సమాచారం తెలుసుకోవడం వేరు, ఆ జ్ఞానంగానే తాను మారిపోవడం వేరు. నిదిధ్యాసన ద్వారా జ్ఞానం కేవలం సిద్ధాంతంగా మిగిలిపోకుండా, మనిషి ప్రవర్తనలో, జీవన విధానంలో భాగమవుతుంది. ఒక వంటకం ఎలా చేయాలో రెసిపీ పుస్తకంలో చదవడం లేదా ఎవరైనా చెప్తుంటే వినడం ‘శ్రవణం’. ఆ వంటకం ఎలా చేయాలో, ఏ పదార్థం ఎంత వేయాలో మనసులో లెక్కలు వేసుకుంటూ అర్థం చేసుకోవడం ‘మననం’. స్వయంగా వంటగదిలోకి వెళ్లి ఆ వంటకాన్ని రుచికరంగా వండి, దాని రుచిని ఆస్వాదించడం ‘నిదిధ్యాసన’.

శ్రవణం ద్వారా జ్ఞానం లభిస్తుంది, మననం ద్వారా ఆ జ్ఞానంపై నమ్మకం కుదురుతుంది, నిదిధ్యాసన ద్వారా ఆ జ్ఞానమే స్వభావంగా మారుతుంది. లోతైన ఆధ్యాత్మిక సాధనకు ఈ మూడు సూత్రాలు ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉన్న మార్గదర్శకాలు. జగద్గురు ఆదిశంకరాచార్యులు తన ‘వివేకచూడామణి’ గ్రంథంలో వీటి క్రమాన్ని, ఫలితాన్ని ఒక శ్లోకంలో చాలా చక్కగా వివరించారు.

శ్రుతేః శతగుణం విద్యాన్మననం మననాదపి
నిదిధ్యాసన్‌ లక్షగుణమనంతం వికల్పతః॥

గురువు ద్వారా వినడం (శ్రవణం) కంటే, విన్నదానిని విశ్లేషించడం (మననం) వంద రెట్లు శ్రేష్ఠమైనది. ఆ మననం చేయడం కంటే, దానిని ధ్యానిస్తూ జీవితంలో అనుభవపూర్వకంగా మార్చుకోవడం (నిదిధ్యాసన) లక్ష రెట్లు శ్రేష్ఠమైనది. ఎందుకంటే నిదిధ్యాసన ద్వారానే మనిషికి అనంతమైన, నిశ్చలమైన ఆత్మజ్ఞానం సిద్ధిస్తుంది.

తరిగొప్పుల వీఎల్‌ఎన్‌ మూర్తి