Firecrackers History | దీపావళికి బాణసంచా ఎలా వచ్చింది? చైనా నుంచి భారత్‌కు టపాసుల ప్రయాణం ఇదే!

Firecrackers History | దీపావళి వేడుకల్లో బాణసంచా ఎప్పటి నుంచి భాగమైంది? అసలు టపాసులను ఎవరు కనిపెట్టారు? వేల ఏళ్ల క్రితం ప్రారంభమైన బాణసంచా ప్రయాణం భారత్‌కు ఎలా చేరింది? దీని వెనుక ఆసక్తికరమైన చరిత్ర ఉంది.  మరి ఈ చరిత్ర విశేషాలేంటో తెలుసుకుందాం.

Firecrackers History | దీపావళి వచ్చిందంటే ఇళ్ల ముందు దీపాల వెలుగులతో పాటు టపాసుల మోత కూడా వినిపిస్తుంది. చిన్నపిల్లల నుంచి పెద్దల వరకు బాణసంచా కాల్చుతూ పండుగను జరుపుకుంటారు. చిచ్చుబుడ్లు, కాకరపువ్వొత్తులు, భూచక్రాలు, తారాజువ్వలు.. ఇలా రకరకాల టపాసులతో ఆకాశం రంగురంగులుగా మారుతుంది. అయితే దీపావళికి బాణసంచా కాల్చే సంప్రదాయం ఎప్పుడు మొదలైంది? అసలు టపాసులను మొదట ఎవరు తయారు చేశారు? చైనాలో మొదలైన బాణసంచా ప్రయాణం భారతదేశానికి ఎలా చేరింది? దీని వెనుక ఆసక్తికరమైన చరిత్ర ఉంది.

చైనాలో మొదలైన బాణసంచా ప్రయాణం..

బాణసంచా చరిత్రను పరిశీలిస్తే దాని మూలాలు చైనాలో కనిపిస్తాయి. సుమారు 9వ శతాబ్దంలో చైనాకు చెందిన రసవాదులు గన్‌పౌడర్‌ను కనుగొన్నట్లు చారిత్రక ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. సాల్ట్‌పీటర్ (పొటాషియం నైట్రేట్), గంధకం, బొగ్గు మిశ్రమంతో తయారైన ఈ పదార్థాన్ని తొలుత వివిధ ప్రయోగాల్లో ఉపయోగించేవారు. ఆ తర్వాత వెదురు గొట్టాల్లో ఈ మిశ్రమాన్ని నింపి పేల్చడం ప్రారంభించారు. వాటి నుంచి వచ్చే పెద్ద శబ్దం దుష్టశక్తులను దూరం చేస్తుందని అప్పట్లో చైనీయులు నమ్మేవారు. క్రమంగా ఈ పద్ధతి పండుగలు, వేడుకల్లో వినోద సాధనంగా మారింది. అలా బాణసంచా వినియోగం ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు విస్తరించింది.

భారత్‌కు బాణసంచా ఎప్పుడు వచ్చింది?

చైనా నుంచి భారత్‌కు బాణసంచా పరిజ్ఞానం ఎప్పుడు చేరిందనే దానిపై కచ్చితమైన ఆధారాలు లేవు. అయితే వాణిజ్యం, ప్రయాణాలు, యుద్ధ సంబంధాల ద్వారా 13, 14వ శతాబ్దాల్లో గన్‌పౌడర్ పరిజ్ఞానం భారత్‌కు చేరినట్లు చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. తొలినాళ్లలో దీనిని ప్రధానంగా యుద్ధాల్లోనే ఉపయోగించేవారు. ఆ తర్వాత రాజుల వేడుకలు, వివాహాలు, ఉత్సవాల్లో బాణసంచా ప్రదర్శనలు మొదలయ్యాయి.

విజయనగర సామ్రాజ్యంలోనూ బాణసంచా సందడి..

భారత్‌లో బాణసంచా వినియోగానికి సంబంధించిన ఆసక్తికరమైన చారిత్రక ఆధారాలు విజయనగర సామ్రాజ్యంలో కనిపిస్తాయి. 1443లో తైమూరీ సుల్తాన్ షారుఖ్ రాయబారి అబ్దుర్ రజాక్ విజయనగర రాజు దేవరాయల ఆస్థానాన్ని సందర్శించారు. ఆ సమయంలో జరిగిన మహానవమి వేడుకల్లో వివిధ రకాల బాణసంచా ప్రదర్శనలు నిర్వహించినట్లు ఆయన తన వర్ణనల్లో పేర్కొన్నారు. అంటే 15వ శతాబ్దం నాటికే భారతదేశంలో పండుగలు, రాజ వేడుకల్లో బాణసంచా వినియోగం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.

మొఘలుల కాలంలో మరింత ప్రాచుర్యం..

మొఘలుల పాలనలో బాణసంచా ప్రదర్శనలు రాజవైభవానికి ప్రతీకగా మారాయి. రాజుల వివాహాలు, ప్రత్యేక వేడుకలు, పండుగల సందర్భంగా ఆకాశంలో రంగురంగుల వెలుగులు విరజిమ్మేలా బాణసంచా కాల్చేవారు. 1633లో మొఘల్ యువరాజు దారా షికో వివాహ వేడుకలకు సంబంధించిన చిత్రంలోనూ బాణసంచా ప్రదర్శనలు కనిపిస్తాయి. అలాగే 18వ శతాబ్దానికి చెందిన మొఘల్ చిత్రాల్లోనూ మహిళలు బాణసంచా కాలుస్తున్న దృశ్యాలు ఉన్నాయి.

దీపావళిలో టపాసులు ఎప్పుడు భాగమయ్యాయి?

దీపావళి పండుగకు దీపాలు వెలిగించే సంప్రదాయం ఎంతో పాతది. కానీ బాణసంచా కాల్చడం మాత్రం మొదటి నుంచీ ఉన్న ఆచారం కాదు. చరిత్రకారుడు పీకే గోడే పరిశోధన ప్రకారం.. భారతదేశంలో యుద్ధ అవసరాల కోసం గన్‌పౌడర్ వినియోగం ప్రారంభమైన సుమారు 1400 తర్వాత దీపావళి వేడుకల్లో బాణసంచా ప్రవేశించి ఉండవచ్చని తెలుస్తోంది.

16, 17వ శతాబ్దాలకు చెందిన కొన్ని చిత్రాల్లో దీపావళి వేడుకల సందర్భంగా బాణసంచా కాలుస్తున్న దృశ్యాలు కనిపిస్తాయి. మొఘల్ కాలం నాటి చిత్రాల్లోనూ మహిళలు, రాజకుటుంబ సభ్యులు బాణసంచాతో వేడుకలు జరుపుకుంటున్నట్లు ఆధారాలున్నాయి. అయితే 18వ శతాబ్దానికి వచ్చేసరికి రాజులు నిర్వహించే దీపావళి వేడుకల్లో బాణసంచా ప్రదర్శనలు మరింత ప్రాచుర్యం పొందాయి. రాజస్థాన్‌లోని కోటా ప్రాంతంలో రాజులు నాలుగు రోజులపాటు దీపావళి వేడుకలు నిర్వహించి భారీ స్థాయిలో బాణసంచా ప్రదర్శనలు ఇచ్చినట్లు మరాఠా చారిత్రక గ్రంథాల్లో ప్రస్తావన ఉంది.

శివకాశీకి బాణసంచా పరిశ్రమ ఎలా వచ్చింది?

ఇప్పుడు భారతదేశంలో బాణసంచా తయారీ అంటే వెంటనే గుర్తుకొచ్చే పేరు తమిళనాడులోని శివకాశీ. దేశవ్యాప్తంగా టపాసుల తయారీకి ఈ ప్రాంతం ప్రసిద్ధి చెందింది. అయితే శివకాశీ బాణసంచా పరిశ్రమగా ఎదగడం వెనుక ఆసక్తికరమైన కథ ఉంది. 1923లో శణ్ముగ నాడార్, అయ్య నాడార్ అనే ఇద్దరు సోదరులు సేఫ్టీ అగ్గిపెట్టెల తయారీ నేర్చుకోవడానికి కోల్‌కతాకు వెళ్లారు. అక్కడి నుంచి తిరిగి వచ్చాక శివకాశీలో అగ్గిపెట్టెల తయారీ పరిశ్రమను ప్రారంభించారు. అనంతరం బాణసంచా తయారీలోనూ శిక్షణ పొంది ఈ రంగంలోకి అడుగుపెట్టారు. స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తర్వాత దేశీయ బాణసంచా పరిశ్రమ విస్తరించింది. శివకాశీ క్రమంగా టపాసుల తయారీకి ప్రధాన కేంద్రంగా మారింది. కొత్త పరిశ్రమలు ఏర్పడటం, ఉత్పత్తి పెరగడం, ప్రజల కొనుగోలు శక్తి పెరగడంతో బాణసంచా సామాన్య ప్రజలకు కూడా అందుబాటులోకి వచ్చింది.

రాజుల వినోదం నుంచి సామాన్యుల పండుగ వరకు..

ఒకప్పుడు రాజుల కోటలు, ఆస్థానాలకే పరిమితమైన బాణసంచా ప్రదర్శనలు క్రమంగా సామాన్య ప్రజల వేడుకల్లోనూ భాగమయ్యాయి. 19వ శతాబ్దం నుంచి బాణసంచా వినియోగం మరింత విస్తరించింది. 20వ శతాబ్దంలో తయారీ పరిశ్రమలు పెరగడం, టపాసులు అందుబాటులోకి రావడంతో దీపావళి వేడుకల్లో వాటి ప్రాధాన్యత పెరిగింది. అలా నేడు దీపావళి అంటే దీపాలతో పాటు బాణసంచా సందడి కూడా గుర్తుకొచ్చేలా మారింది.

పర్యావరణాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకోవాల్సిందే..

బాణసంచా చరిత్ర ఆసక్తికరంగా ఉన్నప్పటికీ.. వాటి వినియోగంతో పర్యావరణంపై పడే ప్రభావాన్ని కూడా గుర్తించాలి. టపాసుల నుంచి వెలువడే పొగ, ధూళి, శబ్దం గాలి నాణ్యతను ప్రభావితం చేస్తాయి. ముఖ్యంగా చిన్నపిల్లలు, వృద్ధులు, శ్వాసకోశ సమస్యలు ఉన్నవారు ఇబ్బందులు ఎదుర్కొనే అవకాశం ఉంది. అందుకే పండుగ ఆనందం ఇతరులకు ఇబ్బందిగా మారకుండా జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం అవసరం. సురక్షితమైన, పర్యావరణహితమైన పద్ధతుల్లో దీపావళిని జరుపుకోవడం మంచిది.