Bastar Dussehra | రావణ దహనం లేని దసరా.. 75 రోజులపాటు జరిగే బస్తర్‌ ఉత్సవం ప్రత్యేకత ఇదే!

Bastar Dussehra | దసరా అనగానే చాలామందికి గుర్తొచ్చేది శ్రీరాముడు రావణుడిపై సాధించిన విజయానికి ప్రతీకగా నిర్వహించే రావణ దహనం. కానీ ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని బస్తర్‌ ప్రాంతంలో మాత్రం దసరా వేడుకలు దీనికి భిన్నంగా ఉంటాయి.

Bastar Dussehra | దసరా అనగానే చాలామందికి గుర్తొచ్చేది శ్రీరాముడు రావణుడిపై సాధించిన విజయానికి ప్రతీకగా నిర్వహించే రావణ దహనం. కానీ ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని బస్తర్‌ ప్రాంతంలో మాత్రం దసరా వేడుకలు దీనికి భిన్నంగా ఉంటాయి. ఇక్కడ రావణుడి దిష్టిబొమ్మను దహనం చేయరు. శ్రీరాముడు, రావణుడి కథ కంటే స్థానిక ఆరాధ్య దైవమైన దంతేశ్వరి అమ్మవారి పూజలు, గిరిజన సంప్రదాయాలు, దేవతల ఊరేగింపులు ఈ ఉత్సవంలో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తాయి. ఒక్కటి రెండు రోజులు కాదు.. దాదాపు 75 రోజులపాటు సాగే ఈ వేడుక భారతీయ పండుగల వైవిధ్యానికి ప్రత్యేక ఉదాహరణగా నిలుస్తోంది.

రావణ దహనం ఎందుకు చేయరు?

దేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో విజయదశమి రోజున రావణ దహనం నిర్వహిస్తారు. అయితే బస్తర్‌ దసరా ప్రధాన ఉద్దేశం రావణుడిపై శ్రీరాముడు సాధించిన విజయాన్ని జరుపుకోవడం కాదు. స్థానిక గిరిజన సమాజాల ఆరాధ్య దేవతలు, ముఖ్యంగా మా దంతేశ్వరి అమ్మవారిని పూజించడం ఈ వేడుకకు కేంద్రబిందువు. బస్తర్‌ ప్రాంత ప్రజల ఆధ్యాత్మిక విశ్వాసాలు, గిరిజన ఆచారాలు, స్థానిక దేవతల సంప్రదాయాలతో ఈ పండుగ ముడిపడి ఉంది. అందుకే దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల్లో కనిపించే రావణ దహనం ఇక్కడి వేడుకలో భాగం కాదు. ఇది రావణుడిని గౌరవించడం లేదా శ్రీరాముడిని తిరస్కరించడం అనే అర్థం కాదు. స్థానిక సంస్కృతి, ఆరాధనా విధానం వేరుగా ఉండటమే ఈ ప్రత్యేకతకు కారణం.

600 ఏళ్లకు పైగా చరిత్ర

బస్తర్‌ దసరాకు సుమారు 600 ఏళ్ల చరిత్ర ఉందని పర్యాటక శాఖకు చెందిన Incredible India వెబ్‌సైట్‌ పేర్కొంటోంది. బస్తర్‌ కాకతీయ రాజవంశ పాలకుడైన పురుషోత్తమ దేవ్‌ కాలంలో, సుమారు 15వ శతాబ్దంలో ఈ ఉత్సవ సంప్రదాయం ప్రారంభమైనట్లు చారిత్రక వివరాలు చెబుతున్నాయి. పురుషోత్తమ దేవ్‌ జగన్నాథ పూరీకి తీర్థయాత్రకు వెళ్లి అక్కడి ఆలయానికి బంగారం, ఆభరణాలు సమర్పించారని స్థానిక చారిత్రక సంప్రదాయం వివరిస్తుంది. ఆయన భక్తికి గుర్తింపుగా ‘రథపతి’ అనే బిరుదు లభించిందని చెబుతారు. అనంతరం బస్తర్‌కు తిరిగివచ్చిన ఆయన రథోత్సవ సంప్రదాయానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చినట్లు కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి.

కాలక్రమంలో రాజవంశంతో ముడిపడిన ఈ వేడుక స్థానిక గిరిజన సమాజాల జీవన విధానం, ఆచారాల్లో భాగమైంది. నేటికీ పాత సంప్రదాయాలను కొనసాగిస్తూ, స్థానిక దేవతలకు ప్రత్యేక స్థానం కల్పించడం ఈ పండుగలో కనిపించే ముఖ్యమైన అంశం.

75 రోజులపాటు వేడుకలు

ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని బస్తర్‌ జిల్లా కేంద్రం జగదల్‌పూర్‌లో ఈ ఉత్సవాలు ప్రధానంగా జరుగుతాయి. బస్తర్‌ దసరాను ప్రపంచంలోనే అత్యంత సుదీర్ఘకాలం జరిగే పండుగల్లో ఒకటిగా పేర్కొంటారు. సుమారు 75 రోజులపాటు వివిధ ఆచారాలు, పూజలు, ఊరేగింపులు నిర్వహిస్తారు. శ్రావణ మాసంలోని హరేలీ అమావాస్య సందర్భంగా పట జాత్రతో ఉత్సవాలు ప్రారంభమవుతాయి. ఈ ఆచారంలో సాల్‌ చెట్టు కలపకు పూజలు నిర్వహిస్తారు. అటవీ ప్రాంతం నుంచి తీసుకొచ్చిన కలపను పవిత్రంగా భావించి సంప్రదాయబద్ధంగా పూజించడం ద్వారా ఉత్సవాలకు శ్రీకారం చుడతారు.

ఈ కలపకు సంబంధించిన ఆచారాలు తరువాత జరిగే రథ నిర్మాణం, ఇతర ఉత్సవ కార్యక్రమాలతో ముడిపడి ఉంటాయి. ప్రకృతి, అడవి, స్థానిక విశ్వాసాల మధ్య ఉన్న అనుబంధాన్ని ఈ సంప్రదాయం ప్రతిబింబిస్తుంది.

భారీ రథం.. వందలాది మంది భక్తుల భాగస్వామ్యం

బస్తర్‌ దసరాలో అత్యంత ఆకర్షణీయమైన ఘట్టాల్లో భారీ రథోత్సవం ఒకటి. స్థానిక సంప్రదాయాల ప్రకారం చెక్కతో నిర్మించే రథాన్ని భక్తులు కలిసి లాగుతారు. రథయాత్రలో స్థానిక దేవతల ఆరాధనకు ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. సంప్రదాయ వాయిద్యాలు, గిరిజన నృత్యాలు, భక్తుల సందడి ఈ వేడుకకు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి.

రథోత్సవం కేవలం మతపరమైన కార్యక్రమం మాత్రమే కాదు. వివిధ గ్రామాలు, గిరిజన సమూహాల ప్రజలు ఒకచోట చేరి తమ సంస్కృతిని ప్రదర్శించుకునే సందర్భం కూడా. తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న సామూహిక భాగస్వామ్యం ఈ ఉత్సవానికి బలమైన గుర్తింపును తీసుకొచ్చింది.

గిరిజన ఆచారాలకు ప్రత్యేక స్థానం

బస్తర్‌ దసరాలో కచన్‌గుడి, జోగి సంప్రదాయం, రథయాత్ర, మురియా దర్బార్‌ వంటి అనేక ఆచారాలు భాగంగా ఉంటాయి. వీటిలో ప్రతి ఒక్కదానికి స్థానిక చరిత్ర, విశ్వాసాల ప్రకారం ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది.

కచన్‌గుడి ఆచారంలో గిరిజన సంప్రదాయాలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తారు. జోగి సంప్రదాయంలో ఒక వ్యక్తి తొమ్మిది రోజులపాటు ప్రత్యేక ఆచరణలో ఉండటం ఈ వేడుకల్లోని మరో విశేషం. అలాగే మురియా దర్బార్‌లో గిరిజన ప్రతినిధులు, సంప్రదాయ నాయకులు పాల్గొంటారు. ప్రజల సమస్యలు, సామాజిక అంశాలపై చర్చించే ఈ సమావేశం పండుగకు సామాజిక కోణాన్ని కూడా జోడిస్తుంది.

దంతేశ్వరి అమ్మవారే ప్రధాన ఆరాధ్య దైవం

బస్తర్‌ ప్రాంత ప్రజల ఆధ్యాత్మిక జీవితంలో మా దంతేశ్వరి అమ్మవారికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. దంతేవాడలోని దంతేశ్వరి ఆలయం ఈ ప్రాంతానికి ముఖ్యమైన పుణ్యక్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. బస్తర్‌ దసరా వేడుకల్లో అమ్మవారి ఆరాధనతో పాటు వివిధ గ్రామాల దేవతలకు కూడా ప్రాధాన్యం ఇస్తారు. అందుకే ఈ పండుగను కేవలం దసరా ఉత్సవంగా మాత్రమే కాకుండా, బస్తర్‌ గిరిజన సంస్కృతి, స్థానిక దేవతల ఆరాధన, సామాజిక ఐక్యతను ప్రతిబింబించే వేడుకగా చూడవచ్చు.