విత్తం చిత్తం

మ॥ సరవిన్‌ దానము భోగమున్‌ మరి వినాశంబన్న యిమ్మూడు వై ఖరులన్‌ మర్త్యులు సంతరించు ధన సంఘాతంబపేతంబగున్‌

మ॥ సరవిన్‌ దానము భోగమున్‌ మరి వినాశంబన్న యిమ్మూడు వై
ఖరులన్‌ మర్త్యులు సంతరించు ధన సంఘాతంబపేతంబగున్‌
ధరలో నాద్యము లైన రెండు విధముల్‌ దప్పన్‌ తృతీయంబె యె
ల్లరకర్థంబునకౌ జుమీ! సురభిమల్లా! నీతి వాచస్పతీ!

ఈ పద్యం పాలమూరు జిల్లా నివాసిగా ప్రసిద్ధి గాంచిన ఎలకూచి బాలసరస్వతి గారు రచించిన మల్ల భూపాలీయం అనే సుభాషిత కావ్యం లోనిది. భర్తృహరి సంస్కృత సుభాషితాలను తెలుగులోకి అనువదించి ఈ కావ్యం రచించారు. ఈ కావ్యాన్ని జటప్రోలు సంస్థానాధీశ్వరులు సురభి మాధవరాయలకు అంకితం చేశారు. అందుకే కృతిభర్త పేరుతో సురభిమల్లా నీతి వాచస్పతీ అనే మకుటంతో దీనిని రచించారు. పద్యం విషయానికి వస్తే డబ్బుకు సంబంధించి మూడు లక్షణాలను వివరిస్తుంది.

‘నీతిలో బృహస్పతి అంతటి వాడవైన ఓ సురభి మల్లభూపాలా! ఈ లోకంలో మనుషులు కష్టపడి సంపాదించే ధనం.. దానము, భోగము, నాశనము అనే మూడు గతులు (లక్షణాలు) కలిగి ఉంటుంది. మొదటిది దానం, సంపాదించిన ధనాన్ని అవసరమైన వారికి, పేదలకు దానం చేయడం. రెండోది భోగం- ఆ ధనంతో తనకు కావలసిన సుఖాలను, అవసరాలను తానే అనుభవించడం. మూడోది నాశనం- దానం చేయకుండా, తాను అనుభవించకుండా దాచిపెడితే అది దొంగలపాలు కావడం లేదా మరేదైనా రూపంలో నాశనమైపోవడం ఖాయం. కాబట్టి డబ్బును మొదటి రెండు రకాలుగా ఉపయోగించాలి లేకుంటే దానికి నాశనం తప్పదు’ అనే నీతి ఈ పద్యం వివరిస్తుంది.