Abdul Gaffar Khan : సరిహద్దు గాంధీకి ‘భారతరత్న’

Abdul Gaffar Khan : భారతదేశం స్వాతంత్య్ర సంగ్రామంలో భారతీయులతో పదం కదిపిన సరిహద్దు గాంధీగా పేరుగాంచిన ఖాన్‌ అబ్దుల్‌ గఫార్‌ ఖాన్‌కు భారత ప్రభుత్వం ‘భారతరత్న’ ప్రదానం చేసింది. ఈ అవార్డు అందుకున్న తొలి విదేశీయుడు ఇతడే

August 14, 2021 / 02:41 PM IST

Abdul Gaffar Khan : సరిహద్దు గాంధీకి ‘భారతరత్న’

భారతదేశం స్వాతంత్య్ర సంగ్రామంలో భారతీయులతో పదం కదిపిన సరిహద్దు గాంధీగా పేరుగాంచిన ఖాన్‌ అబ్దుల్‌ గఫార్‌ ఖాన్‌కు (Abdul Gaffar Khan) భారత ప్రభుత్వం ‘భారతరత్న’ ప్రదానం చేసింది. ఈ అవార్డు అందుకున్న తొలి విదేశీయుడు ఇతడే. భారతదేశం విభజన అనంతరం పాకిస్తాన్‌లో స్థిరపడిన గఫార్‌ ఖాన్‌.. తన జీవితంలో దాదాపు 42 ఏండ్లు జైలులోని గడిపాడు. ఖాన్ అబ్దుల్ గఫార్ ఖాన్ 1890 ఫిబ్రవరి 6 న జన్మించాడు. తండ్రి వ్యతిరేకించినప్పటికీ మిషనరీ పాఠశాలలో చదువుకున్నాడు. తదుపరి ఉన్నత చదువులను అలీఘర్ ముస్లిం యూనివర్సిటీ నుంచి పూర్తిచేశారు.

ఇరవై ఏండ్ల వయస్సులో తన స్వస్థలమైన ఉత్మాన్ జైలో గఫార్‌ ఖాన్‌ ఒక పాఠశాలను ప్రారంభించగా.. 1915 లో బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వం నిషేధించింది. తర్వాత మూడేండ్లపాటు అతను పష్టున్లలో అవగాహన కల్పించడానికి వందలాది గ్రామాల్లో పర్యటించాడు. దాంతో అతడ్ని ‘బాద్ షా ఖాన్’ అని పిలవడం మొదలుపెట్టారు. సామాజిక చైతన్యం కోసం ‘ఖుదాయ్ ఖిద్మత్గర్’ అనే సంస్థను కూడా స్థాపించాడు. ఈ సంస్థ అహింస, సత్యాగ్రహం వంటి మహాత్మా గాంధీ సూత్రాల స్ఫూర్తితో స్థాపించడం విశేషం. ఉప్పు సత్రాగ్రహం సమయంలో గఫార్‌ ఖాన్‌ను బ్రిటీష్‌ పోలీసులు అరెస్ట్‌ చేయగా.. దీనికి వ్యతిరేకంగా ‘ఖుదాయ్‌ ఖిద్మత్గర్‌’ వాలంటీర్లు ఆందోళనకు దిగారు. దాంతో వీరిపై పోలీసులు కాల్పులు జరుపగా దాదాపు 200 మంది చనిపోయారు.

భారతదేశ విభజనపై ఆలిండియా ముస్లిం లీగ్ మొండిగా ఉన్నప్పుడు, గఫార్‌ ఖాన్ తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాడు. 1947 జూన్ లో పష్టున్ల కోసం పాకిస్తాన్ నుంచి ప్రత్యేక దేశాన్ని డిమాండ్ చేశాడు. కానీ ఈ డిమాండ్ నెరవేరలేదు. పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం ఇతడిని శత్రువుగా భావించి చాలా సంవత్సరాలపాటు జైలులో ఉంచింది. 1988 లో గృహ నిర్బంధంలో ఉండగానే ఆయన మరణించాడు. జీవితాంతం అహింసా మార్గాన్ని అనుసరించిన గఫార్‌ ఖాన్.. తన చివరి ప్రయాణం కూడా అహింసాత్మకంగా ఉండలేకపోయింది. అతడిని చూసేందుకు పెద్ద ఎత్తున అభిమానులు, ప్రజలు తరలివచ్చారు. ఈ సందర్భంగా రెండు పేలుళ్లు సంభవించగా.. దాదాపు 15 మంది మరణించారు.