రాజ్యాంగ గాయాలకు పరిహారం లేదా?


Mon,June 24, 2013 11:23 PM


చలో అసెంబ్లీని అన్నిరకాలుగా ఆపిన పోలీసులు ఉస్మానియా విద్యార్థులను అసెంబ్లీకి వెళ్లకుండా నిరోధించడానికి భీకర పోరాటం సాగించారు. బాష్పగోళాలు విసిరారు. తరువాత వాటిని వదిలేసి వెళ్లిపోయారు. హక్కులను ఆనాడు కాలరాసిన గుర్తులు హైదరాబాద్ ను ఇంకా విడవలేదు. పోలీసులు రోడ్డు మీద వదిలేసిన బాష్పవాయు గోళాలు ఇద్దరు పిల్లలను గాయపరిచాయి. 13 ఏళ్ల సంతోష్ రెడ్డి, 17ఏళ్ల వినోద్ రెడ్డి ఆ గోళాల్ని చేతుల్లోకి తీసుకుని, అందులో రసాయనాలు బయటకు తీసి, అగ్గిపుల్ల గీసినప్పుడు అవి పేలాయి. ఆ ఇద్దరు గాయపడి ఆస్పత్రి పాలైనారు. బాష్పవాయుగోళాల్లో పేలుడు పదార్థం ఉంటుందని, అది మరునాడైనా పేలుతుందని ఆ పిల్లలకు తెలియదు. దురదృష్టవశాత్తూ వాటిని విసిరిన పోలీసులకు కూడా తెలియదు. ఇదొక దౌర్భాగ్యం. ఒప్పందాలు మరిచిపోయినా సమ్మెలు చేయకూడదు. ఎవరైనా సరే పోలీసులు అనుమతిస్తేనే అసెంబ్లీకి వెళ్లాలె. ఏలినవారు అనుమతిస్తేనే డౌన్ డౌన్ అనాలె. లాఠీచార్జీల్లో దెబ్బలు తినాలె.

బుల్లెట్లు పేల్చితే గుండెలు చీల్చుకోవాలె. జట్టుపట్టి గుంజి వ్యాన్‌లో పారేస్తే సొమ్మసిల్లి పడిపోవాలె. అంతేకాదు మరునాడు పేలకుండా పడి ఉన్న బాష్పవాయు గోళాన్ని తీసేసే బాధ్యత గానీ, రోడ్డు మీద ప్రమాదకర వస్తువులను తొలగించే బాధ్యత కాని ఈ శాంతి రక్షకుల కు ఉండదు. హైదరాబాద్‌లో చలో అసెంబ్లీని సర్వనాశనం చేసినందుకు ఎంతో ఆనందంగా విజయోత్సవం చేసుకున్న ప్రభుత్వం వారు పోలీసులు, తెల్లారి ఇద్ద రు పిల్లలు గాయపడితే ఎందుకు బాధ పడతారు. పైగా పోలీసులు పిల్లలు నిర్లక్ష్యంగా వ్యవహరించారని కనుకనే గాయపడ్డారని తీర్పు ఇచ్చారు. పేలుడు పదార్థాలను యుద్ధ భూమి గా మార్చిన భూమి నుంచి తొలగించాల్సిన బాధ్యత ఉంది. ఆ నిర్లక్ష్యం గురించి అసలు మాట్లాడే వారే లేరు. కనీసం ఆ విధంగా పేలని వస్తువులు వదిలేసి తమ విధిని విస్మరించినందుకు క్షమాపణ కూడా చెప్పలేదు.

నా హక్కును కాలరాసినందుకు నష్టపరిహారం ఇవ్వాలని అడగడానికి ప్రజలకు వీల్లేని పరిస్థితి ఉంది. తప్పులు చేసి, అతిగా వ్యవహరించి, ఆడమగా, పిల్ల లు, పెద్దలు తేడా లేకుండా శాంతి భద్రతలకోసం దౌర్జ న్యం చేసే రక్షకుల భక్షక కార్యక్షికమాలను కోర్టులో ప్రశ్నించబోరు. పరిహారం కోరాలని తెలియదు. తెలిసినా కేసులు వేయరు. చెప్పవలసిన సమాచారం చెప్పకపోతే 25 వేల రూపాయల దాకా జరిమానా విధించవచ్చని సమాచార హక్కు చట్టం 2005లో స్పష్టమైన నిబంధన చేర్చడం వల్ల అంతో కొంతో సమాచారం ఇస్తున్నారు. లేకపోతే ఆ చట్టం చట్టుబండలైపోయేది. ప్రభుత్వోద్యోగుల మీద అటువంటి బాధ్యత మోపే చట్టం మరొకటి ఏదీలేదు. ఒకడు మరొకడిని కొడితే నేరం. కాని పోలీసులు కొడితే నేరం కాదా? సమ్మె చేసే హక్కు ఉందని చట్టాలు చెప్పినా, హక్కులకోసం ఊరేగింపులు తీయవచ్చునని, సత్యాక్షిగహాలు జరిపే స్వేచ్ఛ ఉందని రాజ్యాంగం చెప్పినా వాటిని పట్టించుకునే వారెవరూ లేరు. అతిగా వ్యవహరించి, అధికారాన్ని అతిక్షికమించి, జనం హక్కులను ఉల్లంఘిస్తే పోలీసుల పైన నష్టపరిహారం కోసం కేసులు వేసే అవకాశాలు అనేక ప్రజాస్వామ్యదేశాల్లో రాజ్యాంగాలు కల్పించాయి. సివిల్ దావాలు వేసి పరిహారం వసూలు చేసి న సందర్భాలు వేలకు వేలున్నాయి. కొన్ని రిట్ పిటిషన్లలో తప్ప జిల్లా కోర్టుల్లో నష్టపరిహారం కోరిన సందర్భాలు కాని ఇచ్చిన న్యాయాలు కాని జరగలేదు.

రైలు ఆలస్యంగా రావడం వల్ల, నగరంలో అర్థరాత్రి దిగిన ఒక బంగారం వర్తకుడిని పోలీసులు దొంగ అని అనుమానించారు. బంగారు వెండి నగలు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. తరువాత ఆ వర్తకుడు తాను దొంగను కానని నిరూపించుకున్నా డు. తన నగలుతనకు ఇవ్వాలని కోరాడు. కాని అప్పడికే ఒక కానిస్టేబుల్ ఆ నగ లు చోరీ చేసి పారిపోయాడు. తనకు పరిహారమైనా ఇవ్వాలని ఆ వర్తకుడు కోరితే, తాము అనుమానించి అరెస్టు చేయడం, సొమ్ము స్వాధీనం చేసుకోవడం రాచకార్యాలనీ, ఆ గొప్పపనిచేయడంలో పొరబాట్లు జరిగితే పరిహారం చెల్లించవలసిన అవసరం లేదని ఉత్తరప్రదేశ్ సర్కారు వాదించింది. రాజ్యాంగంలో ఆవిధంగా చేసిన ప్రభుత్వోద్యోగులను పరిహారం చెల్లించేందుకు బాధ్యులను చేసే చట్టాలు చేయలేదని, ఆదురదృష్టకరమైన చట్టాల పరిస్థితిలో పరిహార చెల్లించాలని ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించలేమని, ఆ వర్తకుడు కస్తూరీలాల్ నగలు కోల్పోవలసిందేనని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు చెప్పింది. 1965లో వచ్చిన ఈ తీర్పుతరువాతైనా హక్కులు హరించే విధంగా తప్పులు చేసే పోలీసులపైనా, అధికారుల పైనా పరిహారం చెల్లిం చే బాధ్యత విధిస్తూ ప్రభుత్వం చట్టాలు చేయలేదు. అయితే సుప్రీంకోర్టు అనేక కేసుల్లో ప్రభుత్వం గానీ అధికారులుగానీ పోలీసులు గానీ పరిహారం చెల్లించాల్సిందేనని తీర్పు చెప్పింది.

దాదాపు ప్రతిసారీ ప్రభుత్వం ప్రజల ఖజానానుంచి డబ్బు తీసి గాయపడిన పౌరులకు ఇచ్చిందే గాని తప్పుచేసిన పోలీసుల నుంచి పరిహారం వసూలుచేయలేదు. అంటే జనం గాయాలకు జనమే బాధ్యత వహించి డబ్బు చెల్లించాలన్న మాట. పోలీసుల మీద కేసులు వేసి నష్టపరిహారం వసూలుచేయడంలో గాయపడిన అమెరికా పౌరులు వెనుకాడరు. హక్కులను కాలరాస్తే వారు కేసులు పెడతారు. సివిల్ క్రిమినల్ కోడ్‌ల కింద ఇటువంటి కేసులు వేస్తారు. రాష్ట్ర చట్టాలు సమాఖ్య చట్టాలు కూడా ఇటువంటి బాధ్యతను అధికారుల మీద మోపుతాయి. పోలీసుల సివిల్ క్రిమినల్ బాధ్యతలు అనే అంశంపైన పరిశోధన చేసిన ఆర్ వి డెల్ కార్మెన్ తన పత్రంలో పోలీసులు తమ విధుల పరిధిని దాటి వ్యవహరించకూడదని, ప్రజలతో సత్సంబంధాలను కలిగి ఉండాలని, అసలు నియమాలేవో తెలుసుకొని ఉండాలని, వివాదాస్పద అంశాలకు సంబంధించిన రికార్డులు సక్రమంగా రాయాలని సలహా ఇచ్చారు.

42 యు ఎస్ సి ఎస్ 1983 లేదా సెక్షన్ 1983 చట్టం అని పిలిచే ఒక చట్టం కింద అమెరికా సమాఖ్యలో అక్రమంగా ప్రవర్తించిన పోలీసులపైన అనేక సివిల్ లా దావాలు పడుతున్నాయి. ఎవరైనా పోలీసులు చట్టం ప్రకారం వ్యవహరిస్తున్నామనే ముసుగులో, రాజ్యాంగం, చట్టాలు ప్రజలకు ఇచ్చిన హక్కులు, ప్రత్యేకాధికారాలు, మినహాయింపులను ఉల్లంఘించే విధంగా గాయపరిస్తే అందుకు దావా వేసి పరిహారం కోరే హక్కు ప్రజలకు ఉందని చాలా స్పష్టంగా చెపుతున్నది. న్యూయార్క రాష్ట్ర రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 1 లో పౌరుల హక్కుల జాబితా ఇచ్చారు. అందులో వివక్షకు గురి కాకుండా ఉండే హక్కు, అక్రమంగా తమ ఇండ్లను ఇతర స్థలాలను శోధించకుండా ఉండే హక్కు, హక్కులకు భంగం కలిగితే, నష్టపరిహా రం కోరే హక్కు ప్రాణాలు తీసే విధంగా గాయపరిస్తే పరిహారం డిమాండ్ చేసే హక్కు ఉన్నాయి.

మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఇటువంటి హక్కును స్పష్టంగా రాజ్యాంగంలో పొందుపరచకపోవడం ఆశ్చర్యకరం. మనదేశంలో ప్రజలకు తప్ప అందరికీ హక్కులున్నాయి. ప్రత్యేకాధికారాలున్నాయి. మినహాయింపులున్నాయి. పెద్దలు రచించిన రాజ్యాంగం గద్దలు చించిన పుస్తకమైంది. ప్రజాస్వామ్యం పౌరహక్కులు సంవిధాన నియమాలు మార్గదర్శక సూత్రాలు అన్నీ గంగపాలు. పోలీసులకు మినహాయింపులు, న్యాయమూర్తులను విమర్శలనుంచి రక్షించడానికి కోర్టు ధిక్కార చట్టం, అధికారులను రక్షించడానికి రహస్యా ల చట్టం, చట్టసభ సభ్యులు ఏం మాట్లాడినా వోటు వేయడానికి ఏవిధంగా వ్యవహరించినా సరే ఏమీ అనకుండా వదిలేయాలనే రాజ్యాంగ నియమాలు ఉన్నాయి. ప్రజలకు పౌరులకు ప్రాధమిక హక్కుల జాబితా పెద్దగానే ఉంది. కాని పోలీసులు అధికారులే తప్పు చేస్తే వారిని జవాబుదారు చేసే హక్కుల ప్రస్తావనే లేదు.

రాజ్యాంగం అమలు తీరును సమీక్షించిన కమిషన్ లో ప్రముఖ న్యాయమూర్తులు ఎం ఎన్ వెంకటాచల య్య, జీవన్ రెడ్డి ఈ పరిస్థితిని చర్చించారు.. ప్రభుత్వాధికారులు చేసే తప్పులకు బాధ్యత వహింప చేసే న్యాయమైన శాసనం కాని, సరైన విధానం కానీ లేదు. రాచకార్యాల నిర్వహణ పేరుతో అక్రమాలు చేసిన ప్రభుత్వాధికారులనుంచి పరిహారం పొందే అవకాశాలను చట్టం నిరాకరిస్తున్నది. ఇది ఏకపక్ష నియంతృత్వ విధానం. రాజ్యం ప్రజల కోసమే నిర్మితమైన మాటే నిజమైతే చట్టం ఈ విధంగా ఉండకూడదు. పౌరులనురక్షించడానికి వారిసంక్షేమాన్ని పెంచడానికి ఏర్పాటయిన రాజ్య యంత్రాంగం తమ ప్రతినిధులుచేసిన తప్పులకు బాధ్యత వహించే సూత్రాన్ని అనుసరించి తీరాలి. అసలైన ప్రత్యేక పరిస్థితులో తప్ప ఈ సూత్రానికి మినహాయింపులే ఉండకూడదు అని ఈ కమిషన్ నివేదిక (2002) లో పేర్కొన్నది. చలో అసెంబ్లీకి అనుమతించకపోవడం ఒక అక్రమం. అందులో పాల్గొనడానికి నిరాయుధంగా వస్తున్న జనాలను ఆపడం, గాయపరచడం, వాహనాల్లోకి విసిరేయడం, విచక్షణారహితంగా వేలాది అరెస్టులు చేయడం వంటి ఒక్కొక్క హక్కు భంగాన్ని గాయాన్ని నిలదీసి, కోర్టులో వేలాది దావాలు వేయవలసిన బాధ్యత తెలంగాణ ఉద్యమ పార్టీ మీద, న్యాయవాదుల ఐక్య కార్యాచరణ సమితి మీద ఉంది. రాజ్యాంగంలో ఇటువంటి హక్కును స్పష్టంగా కల్పించి, పోలీసుల కు అధికారులకు తప్పులుచేసే అధికారం, చేసి తప్పించుకునే వెసులు బాటు లేదని హెచ్చరించే బాధ్యత ఉంది.

-మాడభూషి శ్రీధర్
నల్సార్ న్యాయ విశ్వవిద్యాలయ ఆచార్యులు,
మాధ్యమ న్యాయశాస్త్ర పరిశోధన కేంద్రం సమన్వయకర్త

35

MADABHUSI SRIDHAR

Published: Thu,July 10, 2014 09:44 AM

మీడియా స్వేచ్ఛ - ప్రసార నేరాలు

ప్రజాస్వామ్యం అంటే అభిప్రాయాల నిర్మాణం. అందుకోసం ఏ కౌటిల్యానికయినా దిగజారడమే నేటి నీతి. రాజకీయం, పత్రికా రచన, విద్య వ్యాపారమైన

Published: Tue,March 4, 2014 04:05 AM

నదులు-వివాదాలు

గంగా, యమున, కష్ణా, గోదావరి, కావేరి లాంటి జీవ నదులు దేశంలో వివిధ రాష్ర్టాల గుండా పయనిస్తూ ఎన్నో ఉపనదులను కలుపుకొని ఆయా పరివాహక ప్ర

Published: Tue,November 19, 2013 05:17 AM

భద్రత ముసుగులో దోపిడీకి లైసెన్స్!

ఏదో చేసి హైదరాబాద్ మీద పట్టు సంపాదించాలనే తపన, హైదరాబాద్ తెలంగాణకు దక్కకూడదనే దుర్బుద్ధి హైదరాబాద్‌లో ఉన్న భూస్వాములకే కాదు, మామూల

Published: Mon,June 30, 2014 07:18 PM

నష్టపోయిన ప్రాంతానికే పరిహారం

తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పాటు తరువాత కూడా నష్టపోయే రంగాలు రెండు. ఒకటి ప్రభుత్వోద్యోగాలు. రెండు సేద్యపు నీటి ప్రాజెక్టులు. విశాలాంధ్ర ఏర

Published: Mon,June 30, 2014 07:19 PM

పది జిల్లాల ప్రజలు పట్టరా?

తెలంగాణ ఏర్పాటును సమర్థించి, ‘తెలంగాణపై ఏదో ఒక నిర్ణయం తీసుకొమ్మని, ఏ నిర్ణయమైనా మేము అధిష్ఠానవర్గం అభీష్టానికి కట్టుబడి ఉంటామ’ని

Published: Tue,October 22, 2013 12:39 AM

రాజ్యాంగంపై సీమాంధ్ర నేతల రాజకీయం!

రాజ్యాంగంలో ఆర్టికల్ 371 డీ, అసెంబ్లీ తీర్మానాన్ని ఓడించడం అని రెండు కొమ్ములున్న సీమాంధ్ర రాజకీయ పొట్టేళ్లు కొండంత తెలంగాణను ఢీ కొ

Published: Tue,October 8, 2013 02:12 AM

హస్తినకు హైదరాబాద్‌ను కప్పంగా ఇస్తారా?

సీమాంధ్ర నాయకులు 1972లో ‘జై ఆంధ్రా’ అన్నపుడు వారి లక్ష్యం రాష్ట్ర విభజన అని పైకి కనిపిస్తుంది. కానీ దాని వెనుక దాగిన అసలైన దురాల

Published: Tue,October 1, 2013 02:19 AM

తెలంగాణపై చీకటి నింపే మాటలు

ఆంధ్రలో వెలుగులు చిమ్మడానికి తెలంగాణలో చీకట్లు కమ్ముకోవాల్సిందేనా? విజయవాడ థర్మల్ పవర్ స్టేషన్, రాయలసీమ వెలుగుల కోసం రాయలసీమ థర్మ

Published: Tue,September 24, 2013 12:47 AM

హైదరాబాద్‌పై పెత్తనం అక్రమాస్తుల రక్షణకే!

వాళ్లకు కావలసింది తెలంగాణతో కూడిన ఆంధ్రవూపదేశ్ సమైక్యత కాదు. తెలంగాణ లేని హైదరాబాద్. వారు తెలంగాణను సీమాంధ్రతో కలపాలనుకున్నది తె

Published: Fri,September 20, 2013 12:26 AM

నలభై వేల దౌర్జన్యానికి ఒక్క జవాబు జై తెలంగాణ

తెలంగాణ గుండె ధైర్యం, తెలంగాణ కమిట్‌మెంట్, తెలంగాణ పట్ల ప్రగాఢమైన అభిమానం అంటే ఏమిటో, ఇన్ని దశాబ్దాల పాటు సాగిన ఉద్యమం వెనుక ఉన్న

Published: Tue,September 3, 2013 12:28 AM

బిల్లులో చిల్లులుంటాయి జాగ్రత్త!

జూన్ 4, 1969, హైదరాబాద్ విమానాక్షిశయం. ఆనాటి ప్రధానమంత్రి ఇందిరాగాంధీ ప్రత్యేక తెలంగాణ కోసం ఆందోళన చేస్తున్న ఉద్యమ నాయకులలో ఒకరి

Published: Tue,August 27, 2013 12:48 AM

తెలంగాణ ఆకాంక్షపై ఆంధ్రా ఎన్జీవోల అక్కసు

సమైక్యత అనేది ఒక ఖాళీ నినాదంగా మార్చి దేశ సమైక్యతకు, జాతి ఐక్యతకు, చివరకు ఆ పదానికి కూడా ముప్పు తెస్తున్నాయి దుర్మార్గ రాజకీయాలు.

Published: Tue,August 20, 2013 01:44 AM

ప్రదర్శన ఉద్యమం సమైక్యత కాదు

సమైక్యాంధ్ర అంటే తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత మిగిలే ప్రాంతం. తెలంగాణ తో కూడిన ఆంధ్రవూపదేశ్ కాదు అనడానికి మరో నిదర్శనం సీమాంధ్ర

Published: Mon,August 12, 2013 11:50 PM

నష్టపరిహారం: ఎవరికి ఎవరు ఇవ్వాలి?

తెలంగాణను 1956కు ముందు హైదరాబాద్‌రాష్ట్రం అని పిలిచే వారు. దానికి హైదరాబాద్ రాజధాని. హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో మహారాష్ట్ర, కర్నాటక జిల

Published: Tue,August 6, 2013 01:58 AM

హైదరాబాద్ కోరడం సీమాంధ్రుల దురాశే!

తెలంగాణ పట్ల వ్యతిరేకత తెలుపుతున్న వారంతా హైదరాబాద్ కోసమే. రాష్ట్రాధికారాన్ని చేజిక్కించుకున్న రాజకీయ పార్టీలు, వాటి సీమాంధ్ర న

Published: Mon,July 29, 2013 10:51 PM

సీమను చీల్చి తెలంగాణను కూల్చే కుట్ర

ఇన్నాళ్లూ రాష్ట్ర విభజన అనగానే సమైక్యవాదం లేవనెత్తి అడ్డుకున్నసీమాంధ్ర రాజకీయ పెట్టుబడి దారులు ప్రస్తుతం తెలంగాణను నిలువరించడం కోస

Published: Tue,July 23, 2013 12:03 AM

ఆపడానికి, ఆలస్యానికి ఆరు కుట్రలు

ఓ నిజాము పిశాచమా! కానరాడు నిన్ను బోలిన రాజు మాకెన్నడేని తీగలను తెంపి అగ్నిలో దింపినావు నా తెలంగాణ కోటి రతనాల వీణ అంటూ తెలంగాణ క

Published: Tue,July 16, 2013 12:30 AM

ప్రజాచైతన్యమే తెలంగాణకు హై కమాండ్

తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు కోస్తా, సీమ రాజకీయ నాయకులను మించి అడ్డెవరూ లేరు. కాంగ్రెస్ పార్టీ నిర్ణయమే ఈ తెలంగాణ ద్వేష నాయకులకు తోడు

Published: Tue,July 9, 2013 12:55 AM

‘దిగ్విజయ’ సింగం తెలంగాణ

తెలంగాణ అనే నిప్పురవ్వతో రాజకీయ పార్టీలు మళ్లీ చెలగాటమాడుతున్నాయి. కాంట్రాక్టులు చేసుకుని కోట్ల రూపాయల ప్రజాధనాన్ని కొల్లగొట్టే

Published: Tue,July 2, 2013 01:35 AM

బూట్లతో తొక్కి, గొంతు నొక్కి..

వెనుక నుంచి ఒక చేయి గొంతు పట్టుకున్నది. మాట్లాడే అవకాశం లేదు. మరో రెండు చేతులు నా కాళ్లు లేపినై. వెనుకనుంచి నన్ను ఎవరో ఎత్తివేసి