తెలుగు సాహిత్య ప్రక్రియలు-నాటకం


Wed,June 8, 2016 01:04 AM

-అంకం: రంగస్థలంపై ప్రదర్శించుటకు వీలుగా ఉండే భాగానికి ‘అంకం’ అని పేరు. నాటకంలోని ఇతివృత్తాన్ని రచయిత కొన్ని అంకాలుగా విభజిస్తాడు.
-అర్థోపక్షేపకాలు: రంగస్థలంపై ప్రదర్శించడానికి వీలుకాని వాటికి ‘అర్థోపక్షేపకాలు’ అని పేరు. ఇవి 5 విధాలు...
Drama1. విష్కంభం: ఇది రెండు విధాలు. శుద్ధ విష్కంభం, మిశ్ర విష్కంభం
అ) శుద్ధ విష్కంభం: రెండు మధ్యమ పాత్రల ద్వారా విషయాన్ని ప్రేక్షకులకు లేదా పాఠకులకు చెప్పించడాన్ని శుద్ధ విష్కంభం అని అంటారు.
ఆ) మిశ్ర విష్కంభం: ఒక మధ్యమ పాత్ర, ఒక అథమ పాత్ర చేత విషయాన్ని చెప్పించడాన్ని మిశ్ర విష్కంభం అని అంటారు.
2. ప్రవేశకం: రెండు అథమ పాత్రల చేత విషయాన్ని చెప్పించడాన్ని ప్రవేశకం అని అంటారు.
3. చూళిక: ఆకాశ భాషణాన్ని (ఆకాశవాణి మాటలు) చూళిక అని అంటారు.
4. అంకాస్యం: అంకం చివరలో ఉన్న పాత్రలచే రాబోయే అంకంలోని కథాంశాన్ని సూచించడం లేదా చెప్పడాన్ని అంకాస్యం అని అంటారు.
5. అంకావతారం: పూర్వాంకంలో జరుగబోయే కథను సూచించించిన పాత్రలే తర్వాత అంకంలో ప్రవేశించి ఆ కథాభాగాన్ని నిర్వహించుటను అంకావతారం అని అంటారు.
6. అర్థ ప్రకృతులు: నాటక రచనకు తీసుకున్న వస్తువు క్రమ వికాస పరిణామం పొందడానికి రచయిత వేసుకున్న ప్రణాళికాంశాలకే అర్థ ప్రకృతులు అని పేరు. ఇవి.. బీజం, బిందువు, పతాక, ప్రకరి, కార్యం అని ఐదు విధాలు.
7. కార్యావస్థలు: కథా వస్తువు ప్రయాణించే వివిధ దశలను కార్యావస్థలు అని అంటారు. ఇవి.. ఆరంభం, ప్రయత్నం, ప్రాప్తాశ, నియతాప్తి, ఫలాగమం అని ఐదు విధాలు.
8. పంచసంధులు: అర్థ ప్రకృతులు, కార్యావస్థలతో కూడిన వాటికి పంచసంధులు అని పేరు. ఇవి.. ముఖసంధి, ప్రతిముఖ సంధి, గర్భసంధి, అవిమర్శ సంధి, నిర్వహణ సంధి.
-అర్థ ప్రకృతులు + కార్యావస్థలు = సంధులు
-బీజం + ఆరంభం = ముఖసంధి
-బిందువు + ప్రయత్నం = ప్రతిముఖ సంధి
-పతాక + ప్రాప్తాశ = గర్భసంధి
-ప్రకరి + నియతాప్తి = అవిమర్శ సంధి
-కార్యం + ఫలాగమం = నిర్వహణ సంధి
9. పతాక స్థానకాలు: నాటకంలో పతాకస్థాయిలో చెప్పే అంశాలకు పతాకస్థానకాలు అనిపేరు. ఇవి నాటకాన్ని మలుపు తిప్పేవిగా ఉంటాయి.
10. భరతవాక్యం : నాటకం చివర కథానాయకుడిచే గానీ, దివ్యమైన, మహిమాన్వితమైన పాత్రచే గానీ ఆశీర్వాదపూర్వక వాక్యాలను పలికించుటను భరతవాక్యం అని అంటారు.
-చతుర్విధ అభినయాలు గల దృశ్య కావ్యం నాటకం. అవి..
1) ఆహార్యం: ఆయాపావూతలకు అనుగుణమైన వేషధారణకు ఆహార్యం అని పేరు.
2) సాత్వికం: సుఖదు:ఖాదుల వలన నటుల ముఖ కవళికల్లో కలిగే మార్పులకు సాత్వికం అని పేరు.
3) వాచికం: భావానుగుణంగా మాట్లాడే విధానానికి వాచికం అని పేరు.
4) ఆంగికం: భావానుగుణంగా మాట్లాడటమే కాకుండా అవయవాలను కదిలించుటను ఆంగికం అని అంటారు.

-చాక్షుషమైన క్రతువు నాటకం అన్న కవి - కాళిదాసు
-తెలుగులో రాసిన తొలి నాటకం ‘మంజరీ మధుకరీయం’. దీన్ని కోరాడ రామచంవూదశాస్త్రి 1860లో రాశారు.
-1871లో కొక్కొండ వెంకటరత్నం పంతులు రచించిన నాటకం ‘నరకాసుర విజయం’. ఇది సంస్కక్షుతం నుంచి తెలుగులోకి అనువదించిన తొలి నాటకం.
-కాళిదాసు సంస్కక్షుతంలో రచించిన ‘అభిజ్ఞాన శాకుంతలం’ను పరవస్తు వెంకటరంగాచార్యులు తెలుగులోకి అనువదించారు.
-వావిలాల వాసుదేవ శాస్త్రి రచించిన నాటకాలు- నందక రాజ్యం, సీజరు చరిత్ర
-తెలుగులో తొలి సాంఘిక పద్యనాటకం - నందకరాజ్యం
-ఆంగ్లం నుంచి తెలుగులోకి అనువదించిన తొలి నాటకం - సీజరు చరిత్ర
-ఆంగ్లనాటక అనువాదంలో, సాంఘిక పద్యనాటక రచనలో ప్రథముడు - వావిలాల వాసుదేవ శాస్త్రి
-రాజమహేంవూదవరంలో విద్యార్థి నాటక సమాజాన్ని ఏర్పాటు చేసి స్వీయ నాటకాలను ప్రదర్శింపజేసినవాడు - కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు. ఈయన రచించిన వ్యవహారధర్మబోధిని మొదటగా ప్రదర్శించిన నాటకం.

-శ్రీహర్షుడు రచించిన రత్నావళిని, షేక్‌స్పిపియర్ రచించిన కామెడీ ఆఫ్ ఎర్రర్స్‌ను ‘చమత్కార రత్నావళి’ పేరుతో తెలుగులోకి అనువదించినవాడు - కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు
-సంస్కక్షుతంలో భట్టబాణుడు రచించిన వేణీ సంహారం నాటకాన్ని తెలుగులోకి అనువదించిన రచయిత - వడ్డాది సుబ్బరాయ కవి
-బళ్లారిలో సరసవినోదిని సభను 1886లో స్థాపించి, దానికి అధ్యక్షులుగా ఉండి పలు నాటకాలను రచించి ప్రదర్శించిన మేటి నటుడు, రచయిత - ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు. ఈయనకు గల బిరుదు ఆంధ్రనాటక పితామహుడు. ఈయన రచించిన నాటకాలు - విషాద సారంగధర, చిత్రనళీయం, పాదుకా పట్టాభిషేకం, చంద్రహాస, మోహినీ రుక్మాంగద, సావిత్రి చిత్రశ్వం, ప్రమీలార్జునీయం, వరూధిని, చిరకారి, పాంచాలీ పరిణయం, ప్రహ్లాద, ఉషా పరిణయం మొదలైనవి.
-తెలుగు నాటకాల్లో గద్య పద్యాలతో పాటు పాటలను కూడా రాసిన తొలి రచయిత - ధర్మవరం కృష్ణమాచార్యులు. ఈయన రచించిన విషాద సారంగధర తెలుగులో తొలి విషాదాంత నాటకం.
-బళ్లారిలో ‘సుమనోరమ’ అనే నాటక సమాజాన్ని స్థాపించి పలు నాటకాలను రచించి ప్రదర్శించిన నాటక రచయిత- కోలాచలం శ్రీనివాసరావు. ఈయనకు గల బిరుదు ఆంధ్ర చారివూతక నాటక పితామహుడు. ఈయన వాణీ విలాసం అనే నాటక ప్రదర్శనశాలను నిర్మించాడు.
-కోలాచలం శ్రీనివాసరావు రచనలు - సునందినీ పరిణయం, విజయనగర రాజ్యపతనం, సుల్తానా చాంద్‌బీబీ, చంద్రగిరి అభ్యుదయం, మైసూరు రాజ్యం, మదాలస, సత్యహరిశ్చంవూదీయం, పాదుకాపట్టాభిషేకం, శ్రీరామ జననం, ద్రౌపదీ మాన సంరక్షణ, రుక్మాంగద చరిత్ర మొదలైనవి.
-కోలాచలం శ్రీనివాసరావు రాసిన నాటకాల్లో నాయకపావూతలను పోషించిన మహానటుడు- బళ్లారి రాఘవ
-‘డ్రమటిక్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది వరల్డ్’ అనే పేరుతో ప్రపంచ నాటకరంగ చరివూతను ఆంగ్లంలో రచించిన రచయిత- కోలాచలం శ్రీనివాసరావు

-తెలుగులో తొలి చారివూతక నాటకం కోలాచలం శ్రీనివాసరావు రచించిన విజయనగర రాజ్యపతనం. దీనికి రామరాజుచరిత్ర, కర్ణాటక రాజ్య నాశనం అనే పేర్లు ఉన్నాయి.
-చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం పంతులు రచించిన నాటకాలు- గయోపాఖ్యానం, ప్రసన్నయాదవం, పారిజాతాపహరణం, ప్రహ్లాద చరిత్ర, కీచకవధ, స్వప్నవాసవదత్త, ప్రతిమ మొదలైనవి. ఈయన రచించిన నాటకాల్లో సుప్రసిద్ధమైనది గయోపాఖ్యానం. దీనికి మూలం నాదెండ్ల గోపన రాసిన కృష్ణార్జున సంవాదం. గయోపాఖ్యానానికి గల మరోపేరు ప్రచండయాదవం.
-వేదం వెంకటరాయశాస్త్రి రచించిన నాటకాలు- ప్రతాపరువూదీయం, నాగానందం, శాకుంతలం, ఉషానాటకం, బొబ్బిలి యుద్ధం, ప్రియదర్శిక, మాళవికాగ్నిమిత్రం, విక్రమోర్వశీయం, రత్నావళి మొదలైనవి.
-నాటక రచనలో తొలిసారిగా పాత్రోచిత భాషను ప్రయోగించిన రచయిత- వేదం వెంకటరాయశాస్త్రి
-తొలి తెలుగు సాంఘిక నాటకం కన్యాశుల్కం రచయిత- గురజాడ వెంకట అప్పారావు. 1892లో రాయగా 1897లో మొదటిసారిగా ప్రచురితమైంది. 1909లో మార్పులు చేర్పులతో మలి ప్రచురణ జరిగింది. తొలి ప్రచురణలో 5 అంకాలు, 27 రంగాలు ఉండగా, మలి ప్రచురణలో 7 అంకాలు, 35 రంగాలు ఉన్నాయి. ఈ నాటకంలోని పాత్రల సంఖ్య 30. ఈ నాటకాన్ని 350 సార్లుపైగా ప్రదర్శించిన నాటక సమాజం- నటరాజ కళాసమితి. 1992లో ఈ నాటకానికి శతాబ్ది ఉత్సవాలు జరిగాయి.
-సంఘ సంస్కరణ, భాషా సంస్కరణ, ఉత్తమ రూపక నిర్మాణం ఈ మూడు ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని రాసిన నాటకం- కన్యాశుల్కం. గిరీశం పాత్ర ప్రవేశంతో ఈ నాటకం ప్రారంభమవుతుంది.
-కన్యాశుల్కం నాటకంలో ప్రధాన పాత్రలు- గిరీశం, మధురవాణి, సౌజన్యరావు, కరటకశాస్త్రి, అగ్నిహోవూతావధాన్లు, లుబ్ధావధాన్లు, రామప్పంతులు, బుచ్చమ్మ, అసిరిగాడు.
-ఆంగ్ల, కన్నడ, తమిళ భాషల్లోకి అనువదించిన తొలినాటకం- కన్యాశుల్కం. దీన్ని ఆనందగజపతికి అంకితమిచ్చారు.
-ఆంధ్ర షేక్‌స్పియర్‌గా ప్రసిద్ధి చెందిన నాటక రచయిత - పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు. ఈయన రచించిన నాటకాలు- సారంగధర, రాధాకృష్ణ, విప్రనారాయణ, కంఠాభరణం, సరస్వతి, వృద్ధ వివాహం మొదలైనవి.

tandukrishna-బొబ్బిలి యుద్ధం నాటక రచయిత- శ్రీపాదకృష్ణమూర్తిశాస్త్రి
-సురభి కంపెనీ వారి ప్రదర్శన కోసం తూము రామదాసు రచించిన ‘కాళిదాస’నాటకం తెలంగాణ ప్రాంతానికి చెందిన తొలి నాటకంగా ప్రసిద్ధిగాంచింది. ఇది 1899లో ప్రచురితమయ్యింది.
-1911లో చందాల కేశవదాసు రచించిన నాటకం- కనకతార
-తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఆధునిక నాటక రచనకు పునాది వేసిన రచయిత- చందాల కేశవదాసు
-సులభమైన శైలిలో నాటకాలను రచించి ప్రజలమధ్యకు తీసుకెళ్లిన కవులు- తిరుపతి వేంకటకవులు.వీరు రచించిన నాటకాలు పాండవోద్యోగ విజయాలు పేరుతో ప్రసిద్ధిగాంచాయి.
-బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం రచించిన సుప్రసిద్ధ నాటకం - సత్యహరిశ్చంద్ర
-కాళ్లకూరి నారాయణరావు రచించిన నాటకాలు- చింతామణి, వరవిక్షికయం, మధుసేవ
-వేశ్యావృత్తి నిర్మూలన కోసం రాసిన నాటకం- చింతామణి. ఈ నాటకంలోని ప్రధాన పాత్రలు- చింతామణి, బిల్వమంగళుడు, భవానీశంకరుడు, సుబ్బిశెట్టి
-వరకట్న దురాచారానికి నిరసనగా రాయబడిన నాటకం -వరవిక్షికయం
-మద్యపానం వల్ల కలిగే నష్టాలను వివరిస్తూ రాయబడిన నాటకం - మధుసేవ
-దామరాజు పుండరీకాక్షుడు రచించిన నాటకాలు- గాంధీమహోదయం, గాంధీవిజయం, పాంచాల పరాభావం
-స్వరాజ్య ఉద్యమ ప్రభావంతో రాసిన తొలినాటకం- రసపుత్ర విజయం. దీని రచయిత ఇచ్ఛాపురపు యజ్ఞనారాయణ

మాదిరి ప్రశ్నలు

1. ఆకాశ భాషణం గల అర్థోపక్షేపం ?


1) ప్రవేశకం 2) చూళిక
3) అంకాస్యం 4) ప్రవేశకం

2. పతాక ప్రాప్తాశలు గల సంధి?


1) ముఖసంధి 2) ప్రతిముఖసంధి
3) గర్భసంధి 4) నిర్వహణసంధి

3. చాక్షుషమైన క్రతువు నాటకం అన్నకవి?


1) భవభూతి 2) కాళిదాసు
3) భారవి 4) మాఘుడు

4. తెలుగులో రాసిన తొలి నాటకం?


1) మంజరీ మధుకరీయం
2) నరకాసుర విజయం
3) నందకరాజ్యం
4) కనకతార

5. కన్యాశుల్కం నాటకంలో లేని పాత్ర ?


1) అసిరిగాడు 2) గిరీశం
3) రామప్పంతులు 4) చింతామణి
సమాధానాలు : 1-2, 2-3, 3-2, 4-1, 5-4

2825
Tags

More News

VIRAL NEWS